Nghiến răng khi ngủ thường diễn ra trong vô thức. Nhiều người không biết mình có thói quen này cho đến khi người ngủ cùng nghe thấy tiếng nghiến, nha sĩ phát hiện răng bị mòn hoặc bản thân thường xuyên thức dậy với cảm giác căng đau vùng hàm.

Nghiến răng nhẹ và không thường xuyên có thể không gây hậu quả đáng kể. Nhưng nếu lực nghiến mạnh hoặc kéo dài, răng, cơ nhai và khớp thái dương hàm có thể chịu áp lực lặp đi lặp lại trong thời gian dài.

Điều quan trọng là không chỉ tìm cách “ngăn hai hàm chạm nhau”. Nghiến răng khi ngủ có thể liên quan đến nhiều yếu tố và cách xử lý phụ thuộc vào mức độ tổn thương cũng như nguyên nhân đi kèm.

Nghiến răng khi ngủ là gì?

Nghiến răng là hoạt động siết chặt hoặc cọ xát hai hàm răng ngoài chức năng nhai bình thường. Tình trạng có thể xảy ra khi thức hoặc trong lúc ngủ.

Nghiến răng khi ngủ là hoạt động liên quan đến giấc ngủ. Người bệnh thường không chủ động nhận biết được hành vi này nên các dấu hiệu ở răng, cơ hàm hoặc thông tin từ người ngủ cùng rất quan trọng.

Nghiến răng khi ngủ khác gì với siết răng ban ngày?

Ban ngày, một số người có thói quen vô thức siết chặt hàm khi tập trung, căng thẳng hoặc làm việc.

Vì đang thức, họ có thể học cách nhận biết và chủ động thả lỏng hàm.

Trong khi đó, nghiến hoặc siết răng trong lúc ngủ xảy ra ngoài ý thức nên không thể đơn giản khắc phục bằng cách tự nhắc mình ngừng nghiến.

Dấu hiệu cho thấy bạn có thể đang nghiến răng khi ngủ

Không phải người nghiến răng nào cũng phát ra tiếng lớn. Một số trường hợp chủ yếu siết chặt hàm.

Do đó, cần chú ý nhiều dấu hiệu khác nhau.

1. Răng bị mòn hoặc thay đổi hình dạng

Lực ma sát lặp lại có thể làm bề mặt răng bị mòn.

Theo thời gian, rìa răng có thể:

• Trở nên phẳng hơn.
• Ngắn hơn.
• Có vùng mòn bất thường.
• Xuất hiện sứt hoặc nứt ở một số trường hợp.

Tuy nhiên, mòn răng còn có nhiều nguyên nhân khác, chẳng hạn axit từ thực phẩm hoặc trào ngược. Nha sĩ cần đánh giá kiểu tổn thương trước khi kết luận.

2. Đau hoặc mỏi cơ hàm khi thức dậy

Nếu sáng ngủ dậy thường xuyên cảm thấy hai bên hàm căng, mỏi hoặc khó chịu, nghiến hoặc siết răng ban đêm là một khả năng cần xem xét.

Cơn đau có thể lan đến thái dương, vùng trước tai hoặc cổ ở một số người.

3. Đau đầu vào buổi sáng

Hoạt động quá mức của cơ nhai trong đêm có thể liên quan đến đau đầu, đặc biệt ở vùng thái dương.

Tuy nhiên, đau đầu buổi sáng có nhiều nguyên nhân nên không nên tự chẩn đoán nghiến răng chỉ dựa vào dấu hiệu này.

4. Răng nhạy cảm hoặc đau

Khi răng bị mòn hoặc chịu lực quá mức, một số người có thể cảm thấy ê buốt hoặc đau khi ăn uống.

Răng đã có miếng trám, mão hoặc vấn đề nha khoa trước đó cũng có thể chịu thêm áp lực.

5. Người ngủ cùng nghe thấy tiếng nghiến răng

Âm thanh cọ xát răng trong đêm là một dấu hiệu khá điển hình.

Đôi khi chính người ngủ cùng là người đầu tiên phát hiện vấn đề trong khi bản thân người nghiến răng hoàn toàn không biết.

6. Khớp hàm khó chịu

Một số người có thể:

• Đau vùng trước tai.
• Cảm thấy mỏi hàm.
• Khó chịu khi há miệng.
• Cảm giác cơ hàm căng sau khi ngủ dậy.

Nghiến răng có thể liên quan đến triệu chứng khớp thái dương hàm, nhưng không phải mọi tiếng kêu hoặc đau khớp hàm đều do nghiến răng.

Nghiến răng khi ngủ có nguy hiểm không?

Nghiến răng không phải lúc nào cũng nguy hiểm.

Vấn đề chủ yếu xuất hiện khi hoạt động này mạnh, thường xuyên hoặc kéo dài đủ lâu để gây tổn thương.

Hậu quả có thể bao gồm:

• Mòn răng.
• Nứt hoặc sứt răng.
• Ê buốt.
• Đau cơ nhai.
• Đau đầu.
• Khó chịu vùng hàm.
• Tăng áp lực lên miếng trám, mão răng và các phục hình nha khoa.

Vì vậy, người có dấu hiệu tổn thương răng nên được nha sĩ kiểm tra.

Vì sao chúng ta nghiến răng khi ngủ?

Không phải lúc nào cũng xác định được một nguyên nhân duy nhất.

Nghiến răng khi ngủ có thể liên quan đến nhiều yếu tố sinh học, giấc ngủ, thuốc và lối sống.

1. Stress và căng thẳng

Căng thẳng và lo âu thường được nhắc đến ở người có hành vi siết hoặc nghiến răng.

Tuy nhiên, không nên cho rằng mọi trường hợp nghiến răng ban đêm đều chỉ do stress.

Giảm stress có thể hữu ích cho sức khỏe và giúp giảm siết hàm ban ngày, nhưng nghiến răng khi ngủ vẫn có thể tồn tại.

2. Rối loạn hoặc gián đoạn giấc ngủ

Nghiến răng khi ngủ có thể xuất hiện liên quan đến những thay đổi trong hoạt động của hệ thần kinh trong giấc ngủ.

Ở một số người, các vấn đề giấc ngủ khác cũng cần được xem xét.

3. Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ

Có mối liên quan giữa nghiến răng khi ngủ và ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ ở một số người.

Điều này không có nghĩa cứ nghiến răng là mắc ngưng thở khi ngủ.

Nhưng nếu bạn nghiến răng đồng thời có:

• Ngáy lớn.
• Người ngủ cùng quan sát thấy những khoảng ngừng thở.
• Thức giấc vì nghẹt thở.
• Đau đầu buổi sáng.
• Buồn ngủ quá mức vào ban ngày.

nên trao đổi với bác sĩ để đánh giá giấc ngủ.

4. Một số thuốc và chất kích thích

Một số loại thuốc có thể liên quan đến nghiến răng ở một số người.

Caffeine, nicotine, rượu hoặc các chất kích thích cũng có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ và triệu chứng ở từng cá nhân.

Nếu nghiến răng xuất hiện sau khi bắt đầu hoặc thay đổi liều thuốc, không tự ngừng thuốc mà nên trao đổi với bác sĩ.

5. Yếu tố tuổi tác và gia đình

Nghiến răng khi ngủ có thể gặp ở cả trẻ em và người lớn.

Một số người có tiền sử gia đình có hành vi tương tự.

Ở trẻ em, tình trạng có thể thay đổi khi lớn lên, nhưng vẫn nên kiểm tra nếu xuất hiện tổn thương răng, đau hoặc vấn đề giấc ngủ.

Nghiến răng có phải do răng mọc lệch hoặc sai khớp cắn?

Trước đây, bất thường khớp cắn thường được xem là lời giải thích chính cho nghiến răng.

Hiện nay, nghiến răng khi ngủ được nhìn nhận là vấn đề phức tạp hơn và không nên mặc định rằng chỉnh khớp cắn sẽ chữa được nghiến răng.

Việc mài chỉnh răng hoặc thực hiện các thủ thuật nha khoa không hồi phục chỉ nhằm mục đích điều trị nghiến răng cần được cân nhắc rất thận trọng.

Nghiến răng có làm mặt vuông hơn không?

Ở người siết hoặc nghiến răng mạnh trong thời gian dài, cơ cắn có thể hoạt động nhiều và trở nên rõ hơn.

Tuy nhiên, hình dạng khuôn mặt còn chịu ảnh hưởng của:

• Cấu trúc xương.
• Mô mềm.
• Di truyền.
• Cân nặng.
• Nhiều yếu tố khác.

Không nên dựa vào hình dáng khuôn mặt để chẩn đoán nghiến răng.

Máng chống nghiến răng có tác dụng gì?

Máng bảo vệ răng, thường được đeo khi ngủ, có thể tạo một lớp ngăn cách và giúp hạn chế tổn thương trực tiếp lên bề mặt răng ở một số người.

Điều quan trọng cần hiểu là:

Máng chống nghiến không nhất thiết làm hành vi nghiến răng biến mất hoàn toàn.

Vai trò chính thường là:

• Bảo vệ răng.
• Hạn chế mòn trực tiếp.
• Phân bố lực phù hợp.
• Bảo vệ một số phục hình nha khoa.

Có nên tự mua máng chống nghiến răng?

Các loại máng bán sẵn có thể phù hợp với một số người trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, nếu nghiến răng rõ rệt hoặc đã có tổn thương nha khoa, nên được nha sĩ đánh giá.

Một chiếc máng không phù hợp có thể:

• Gây khó chịu.
• Dễ tuột.
• Khiến người dùng khó ngủ.
• Không bảo vệ răng tối ưu.

Người có vấn đề khớp hàm hoặc phục hình nha khoa phức tạp càng nên được tư vấn trước khi sử dụng.

Cách giảm tác hại của nghiến răng khi ngủ

Điều trị phụ thuộc vào triệu chứng và nguyên nhân. Không phải ai nghiến răng cũng cần cùng một phương pháp.

1. Khám nha khoa định kỳ

Nha sĩ có thể kiểm tra:

• Mức độ mòn răng.
• Vết nứt.
• Ê buốt.
• Tình trạng miếng trám.
• Mão răng.
• Dấu hiệu quá tải của hệ thống nhai.

Việc theo dõi theo thời gian còn giúp phân biệt tổn thương cũ đã ổn định với tình trạng đang tiếp tục tiến triển.

2. Giảm thói quen siết hàm khi thức

Nếu thường xuyên siết hàm ban ngày, hãy tập nhận biết tư thế hàm.

Khi nghỉ, hai hàm răng không cần phải ép chặt vào nhau.

Có thể đặt lời nhắc khi làm việc để tự kiểm tra:

“Mình có đang cắn chặt răng hoặc gồng cơ hàm không?”

Nếu có, hãy chủ động thả lỏng.

3. Chăm sóc giấc ngủ

Duy trì giờ ngủ tương đối đều, ngủ đủ và hạn chế các yếu tố làm giấc ngủ bị gián đoạn có lợi cho sức khỏe nói chung.

Nếu có ngáy lớn hoặc dấu hiệu nghi ngờ ngưng thở khi ngủ, nên đánh giá nguyên nhân thay vì chỉ tập trung vào chiếc máng chống nghiến.

4. Hạn chế những yếu tố làm triệu chứng nặng hơn

Nếu nhận thấy tình trạng tăng sau khi:

• Uống nhiều caffeine.
• Uống rượu.
• Hút thuốc.
• Thức khuya.

có thể thử giảm và theo dõi sự thay đổi.

5. Thư giãn cơ hàm

Chườm ấm nhẹ hoặc các bài thư giãn cơ hàm có thể giúp một số người giảm cảm giác căng mỏi.

Không nên tự kéo, bẻ hoặc tác động mạnh vào khớp hàm khi đang đau.

Có nên tiêm botulinum toxin để điều trị nghiến răng?

Botulinum toxin đôi khi được sử dụng trong một số trường hợp nhằm làm giảm hoạt động của cơ nhai, nhưng đây không phải lựa chọn mặc định cho mọi người nghiến răng.

Hiệu quả, chỉ định, liều lượng và nguy cơ cần được bác sĩ có chuyên môn đánh giá.

Việc làm yếu cơ nhai cũng không đồng nghĩa đã xử lý được mọi nguyên nhân của nghiến răng khi ngủ.

Trẻ em nghiến răng khi ngủ có đáng lo không?

Nghiến răng có thể gặp ở trẻ em và nhiều trường hợp không gây hậu quả lâu dài.

Tuy nhiên, phụ huynh nên đưa trẻ đi kiểm tra nếu:

• Răng mòn rõ.
• Trẻ đau hàm.
• Đau răng.
• Khó ngủ.
• Có dấu hiệu rối loạn hô hấp khi ngủ.

Đặc biệt, nếu trẻ ngáy lớn thường xuyên, thở khó khi ngủ hoặc có những khoảng ngừng thở được quan sát thấy, nên trao đổi với bác sĩ.

Khi nào nên đi khám vì nghiến răng?

Bạn nên khám nha sĩ nếu:

• Răng bị mòn rõ rệt.
• Răng sứt hoặc nứt.
• Ê buốt kéo dài.
• Đau răng không rõ nguyên nhân.
• Đau hàm thường xuyên.
• Khó há miệng.
• Phục hình nha khoa liên tục bị hư hỏng.
• Người ngủ cùng thường xuyên nghe thấy tiếng nghiến mạnh.

Ngoài ra, nên trao đổi với bác sĩ về giấc ngủ nếu nghiến răng đi kèm ngáy lớn, ngừng thở được quan sát, thức giấc vì nghẹt thở hoặc buồn ngủ quá mức vào ban ngày.

Dấu hiệu cần khám sớm

Nếu đau hàm dữ dội, không thể há hoặc ngậm miệng bình thường, có chấn thương vùng hàm mặt, răng gãy hoặc đau răng dữ dội kèm sưng, cần được đánh giá sớm thay vì tự cho rằng tất cả chỉ do nghiến răng.

Những sai lầm thường gặp

Một số quan niệm hoặc cách xử lý cần tránh:

• Chỉ dựa vào tiếng nghiến để đánh giá mức độ nghiêm trọng.
• Tự mài răng hoặc chỉnh khớp cắn với kỳ vọng chữa khỏi nghiến răng.
• Nghĩ rằng đeo máng chắc chắn sẽ làm ngừng nghiến.
• Tự ngừng thuốc khi nghi ngờ thuốc gây nghiến.
• Bỏ qua ngáy và những dấu hiệu rối loạn hô hấp khi ngủ.

Câu hỏi thường gặp về nghiến răng khi ngủ

Nghiến răng khi ngủ có tự hết không?

Có trường hợp triệu chứng thay đổi theo thời gian, đặc biệt ở trẻ em.

Ở người lớn, mức độ cũng có thể dao động. Tuy nhiên, nếu đã xuất hiện tổn thương răng hoặc đau hàm, không nên chỉ chờ tình trạng tự hết.

Nghiến răng có làm răng yếu đi không?

Nghiến răng kéo dài có thể làm mòn bề mặt răng và tăng tải lực lên răng.

Ở một số trường hợp, răng hoặc phục hình nha khoa có thể nứt, sứt hoặc trở nên nhạy cảm hơn.

Ngủ nghiến răng có phải do stress không?

Stress có thể là một yếu tố liên quan nhưng không phải lời giải thích duy nhất.

Nghiến răng khi ngủ còn có thể liên quan đến hoạt động trong giấc ngủ, một số thuốc, chất kích thích và các yếu tố khác.

Máng chống nghiến có chữa khỏi nghiến răng không?

Không nhất thiết.

Máng thường được sử dụng để bảo vệ răng và giảm hậu quả của lực nghiến. Hành vi nghiến răng vẫn có thể xảy ra khi đang đeo máng.

Nghiến răng có liên quan đến ngưng thở khi ngủ không?

Có mối liên quan ở một số người, nhưng không thể dùng nghiến răng để tự chẩn đoán ngưng thở khi ngủ.

Những dấu hiệu như ngáy lớn, ngừng thở được quan sát và buồn ngủ ban ngày cần được đánh giá riêng.

Kết luận

Nghiến răng khi ngủ thường diễn ra âm thầm và người mắc có thể không biết trong thời gian dài. Dấu hiệu gợi ý gồm mòn răng, đau hoặc mỏi hàm buổi sáng, đau đầu vùng thái dương, ê buốt răng và tiếng nghiến được người ngủ cùng phát hiện.

Không có một nguyên nhân duy nhất cho tất cả trường hợp. Stress có thể góp phần, nhưng cũng cần xem xét giấc ngủ, thuốc, chất kích thích và đặc biệt các dấu hiệu nghi ngờ rối loạn hô hấp khi ngủ.

Nếu răng đã bị mòn hoặc đau hàm thường xuyên, nên khám nha sĩ. Máng bảo vệ răng có thể hữu ích trong một số trường hợp nhưng không nên xem là phương pháp chắc chắn chữa khỏi hành vi nghiến răng.

Phát hiện sớm và bảo vệ răng đúng cách có thể giúp hạn chế những tổn thương tích lũy theo thời gian.