Dị ứng thời tiết là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và cách phòng ngừa

Thời tiết thay đổi, bạn bắt đầu hắt hơi liên tục, sổ mũi, nghẹt mũi, ngứa mắt hoặc xuất hiện những vùng da ngứa, nổi mẩn. Nhiều người thường gọi chung tình trạng này là “dị ứng thời tiết”.

Trên thực tế, thời tiết lạnh hay nóng không phải lúc nào cũng là chất gây dị ứng trực tiếp. Những thay đổi theo mùa có thể làm thay đổi lượng phấn hoa, nấm mốc, bụi và các yếu tố môi trường, đồng thời nhiệt độ và độ ẩm cũng có thể kích thích hoặc làm nặng một số triệu chứng ở người nhạy cảm.

Vì vậy, hiểu đúng nguyên nhân giúp bạn kiểm soát triệu chứng tốt hơn thay vì chỉ cố gắng “tránh thời tiết”.

Dị ứng thời tiết là gì?

“Dị ứng thời tiết” là cách gọi phổ biến trong đời sống, thường được sử dụng để mô tả các triệu chứng dị ứng xuất hiện hoặc trở nên nghiêm trọng hơn khi:

• Chuyển mùa.
• Trời trở lạnh.
• Thời tiết nóng lên.
• Độ ẩm thay đổi.
• Mùa mưa bắt đầu.
• Không khí có nhiều phấn hoa hoặc nấm mốc.

Một tình trạng thường liên quan là viêm mũi dị ứng theo mùa.

Khi người có cơ địa nhạy cảm tiếp xúc với chất gây dị ứng, hệ miễn dịch phản ứng và giải phóng các chất trung gian như histamine. Điều này có thể dẫn đến hắt hơi, ngứa, sổ mũi và nhiều triệu chứng khác.

Những triệu chứng dị ứng thời tiết thường gặp

Biểu hiện có thể khác nhau tùy từng người và tác nhân gây dị ứng.

1. Hắt hơi liên tục

Hắt hơi nhiều lần, đặc biệt vào buổi sáng hoặc khi vừa tiếp xúc với môi trường bên ngoài, là biểu hiện thường gặp của viêm mũi dị ứng.

Một số người có thể hắt hơi thành từng tràng kéo dài.

2. Sổ mũi

Dịch mũi do dị ứng thường trong và loãng.

Tình trạng này có thể đi kèm:

• Hắt hơi.
• Ngứa mũi.
• Nghẹt mũi.
• Chảy dịch xuống họng.

Nếu dịch mũi thay đổi kèm sốt hoặc đau vùng mặt đáng kể, cần cân nhắc những nguyên nhân khác.

3. Nghẹt mũi

Phản ứng viêm có thể làm niêm mạc mũi sưng lên, khiến đường thở qua mũi bị thu hẹp.

Người bệnh có thể cảm thấy:

• Khó thở bằng mũi.
• Phải thở bằng miệng.
• Nghẹt mũi khi ngủ.
• Giảm khả năng ngửi.
• Ngủ không ngon.

Nghẹt mũi kéo dài cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng giấc ngủ.

4. Ngứa mũi, họng hoặc tai

Cảm giác ngứa là một đặc điểm khá điển hình của dị ứng.

Người bệnh có thể cảm thấy:

• Ngứa bên trong mũi.
• Ngứa họng.
• Ngứa vùng tai.
• Muốn dụi hoặc ngoáy mũi liên tục.

Triệu chứng này có thể giúp phân biệt phần nào dị ứng với một số bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, mặc dù không thể chỉ dựa vào một biểu hiện để chẩn đoán.

5. Ngứa và chảy nước mắt

Dị ứng cũng có thể ảnh hưởng đến mắt.

Các biểu hiện thường gặp gồm:

• Ngứa mắt.
• Đỏ mắt.
• Chảy nước mắt.
• Cảm giác cộm hoặc khó chịu.
• Sưng nhẹ quanh mắt.

Việc dụi mắt liên tục có thể khiến tình trạng kích ứng trở nên nghiêm trọng hơn.

6. Ngứa da hoặc nổi mẩn

Một số người nhận thấy da dễ ngứa hoặc xuất hiện mề đay khi nhiệt độ thay đổi.

Mề đay thường biểu hiện bằng những vùng da:

• Nổi gồ.
• Ngứa.
• Đỏ hoặc có màu tương tự da.
• Có kích thước thay đổi.
• Có thể xuất hiện rồi biến mất ở những vị trí khác nhau.

Tuy nhiên, nổi mẩn có rất nhiều nguyên nhân. Không nên mặc định mọi trường hợp nổi mề đay đều là “dị ứng thời tiết”.

Vì sao thay đổi thời tiết lại làm dị ứng nặng hơn?

Có nhiều yếu tố cùng tham gia.

Phấn hoa thay đổi theo mùa

Cây, cỏ và các loại thực vật khác có thể giải phóng phấn hoa vào những thời điểm nhất định trong năm.

Ở người dị ứng với phấn hoa, việc hít phải chúng có thể kích hoạt:

• Hắt hơi.
• Ngứa mũi.
• Sổ mũi.
• Nghẹt mũi.
• Ngứa và chảy nước mắt.

Nồng độ phấn hoa trong không khí cũng có thể thay đổi theo điều kiện thời tiết.

Nấm mốc phát triển trong môi trường ẩm

Nấm mốc có thể phát triển ở những nơi có độ ẩm cao như:

• Phòng tắm.
• Nhà bếp.
• Tường bị ẩm.
• Trần nhà bị thấm.
• Khu vực có thông gió kém.

Bào tử nấm mốc trong không khí có thể kích thích triệu chứng dị ứng ở người nhạy cảm.

Sau những giai đoạn mưa hoặc độ ẩm cao, một số người có thể nhận thấy triệu chứng rõ hơn.

Bụi và mạt bụi trong nhà

Khi thời tiết thay đổi, chúng ta có thể đóng cửa và ở trong nhà nhiều hơn.

Điều này làm tăng thời gian tiếp xúc với các tác nhân trong nhà như:

• Mạt bụi.
• Bụi.
• Nấm mốc.
• Lông và vảy da động vật.

Nếu triệu chứng xuất hiện quanh năm và đặc biệt rõ khi ở trong phòng ngủ, tác nhân trong nhà có thể đóng vai trò quan trọng.

Không khí lạnh

Không khí lạnh không phải là một chất gây dị ứng theo cách phấn hoa hoặc mạt bụi gây dị ứng.

Tuy nhiên, không khí lạnh và khô có thể kích thích niêm mạc đường hô hấp và khiến một số người xuất hiện:

• Chảy nước mũi.
• Nghẹt mũi.
• Ho.
• Khó chịu ở đường thở.

Ở một số người, tiếp xúc với lạnh cũng có thể kích hoạt mề đay do lạnh.

Dị ứng thời tiết và cảm lạnh khác nhau như thế nào?

Hai tình trạng này rất dễ bị nhầm lẫn vì đều có thể gây sổ mũi, nghẹt mũi và hắt hơi.

Tuy nhiên, có một số đặc điểm giúp định hướng.

Đây chỉ là những đặc điểm tham khảo. Một người vẫn có thể đồng thời mắc dị ứng và nhiễm virus đường hô hấp.

Dị ứng thời tiết có lây không?

Không.

Các bệnh dị ứng không lây từ người này sang người khác như cảm lạnh hoặc cúm.

Nếu nhiều người trong gia đình cùng hắt hơi hoặc sổ mũi vào một thời điểm, nguyên nhân có thể là:

• Cùng tiếp xúc với tác nhân môi trường.
• Cùng mắc bệnh nhiễm virus.
• Hoặc những nguyên nhân khác.

Vì vậy, cần dựa vào toàn bộ triệu chứng để phân biệt.

Dị ứng thời tiết kéo dài bao lâu?

Không có một khoảng thời gian cố định.

Nếu triệu chứng liên quan đến một chất gây dị ứng trong môi trường, chúng có thể tiếp tục trong thời gian người bệnh còn tiếp xúc với tác nhân đó.

Ví dụ, người dị ứng với một loại phấn hoa nhất định có thể gặp triệu chứng trong mùa loại thực vật đó phát tán phấn hoa.

Trong khi đó, dị ứng với mạt bụi hoặc nấm mốc trong nhà có thể xuất hiện quanh năm.

Làm gì khi bị dị ứng thời tiết?

Mục tiêu quan trọng nhất là xác định và giảm tiếp xúc với tác nhân gây triệu chứng.

1. Theo dõi thời điểm xuất hiện triệu chứng

Hãy ghi lại:

• Triệu chứng xuất hiện khi nào?
• Ở nhà hay ngoài trời?
• Có liên quan đến thời tiết không?
• Có xảy ra khi dọn nhà không?
• Có xuất hiện khi tiếp xúc với thú cưng không?
• Có rõ hơn vào một mùa nhất định không?

Nhật ký đơn giản này có thể giúp nhận biết yếu tố kích hoạt.

2. Giảm tiếp xúc với phấn hoa

Nếu bạn nhạy cảm với phấn hoa, có thể áp dụng một số biện pháp:

• Hạn chế mở cửa sổ khi lượng phấn hoa ngoài trời cao.
• Thay quần áo sau khi ở ngoài trời lâu.
• Tắm hoặc gội đầu nếu tiếp xúc nhiều với môi trường bên ngoài.
• Tránh đưa quần áo đã mặc ngoài trời lên giường.
• Vệ sinh không gian sống thường xuyên.

Không nhất thiết phải hạn chế hoàn toàn các hoạt động ngoài trời. Mục tiêu là giảm mức độ tiếp xúc khi triệu chứng rõ rệt.

3. Kiểm soát độ ẩm trong nhà

Độ ẩm quá cao có thể tạo điều kiện thuận lợi cho nấm mốc và mạt bụi.

Bạn nên chú ý:

• Sửa các vị trí rò rỉ nước.
• Làm khô khu vực bị ẩm.
• Thông gió phòng tắm.
• Kiểm tra tường và trần bị thấm.
• Vệ sinh những khu vực có dấu hiệu nấm mốc.

Nếu sử dụng máy hút ẩm, cần vệ sinh thiết bị theo hướng dẫn để tránh trở thành nơi tích tụ vi sinh vật.

4. Giữ phòng ngủ sạch sẽ

Bạn dành nhiều giờ mỗi ngày trong phòng ngủ, vì vậy đây là khu vực quan trọng nếu dị ứng liên quan đến mạt bụi.

Có thể:

• Giặt chăn ga thường xuyên.
• Vệ sinh bụi trên bề mặt.
• Hạn chế để quá nhiều đồ dễ bám bụi quanh giường.
• Giữ phòng thông thoáng.
• Xử lý các khu vực bị ẩm.

Nếu nghi ngờ dị ứng mạt bụi rõ rệt, bác sĩ hoặc chuyên gia dị ứng có thể hướng dẫn các biện pháp kiểm soát cụ thể hơn.

5. Rửa mũi bằng nước muối

Rửa mũi có thể giúp loại bỏ chất nhầy và một phần tác nhân kích thích trong khoang mũi.

Tuy nhiên, điều quan trọng là phải sử dụng nguồn nước an toàn và dụng cụ sạch.

Không nên sử dụng trực tiếp nước máy chưa được xử lý phù hợp để rửa sâu vào mũi.

Sau khi sử dụng, dụng cụ cần được vệ sinh và để khô theo hướng dẫn.

6. Tránh dụi mắt

Khi mắt ngứa, phản xạ tự nhiên là dụi mắt.

Tuy nhiên, dụi liên tục có thể làm mắt:

• Đỏ hơn.
• Kích ứng hơn.
• Sưng.
• Khó chịu.

Có thể rửa mặt sau khi đi ngoài trời và hạn chế đưa tay chưa sạch lên mắt.

Có nên dùng thuốc khi bị dị ứng thời tiết?

Tùy loại triệu chứng, bác sĩ hoặc dược sĩ có thể hướng dẫn sử dụng các nhóm thuốc như:

• Thuốc kháng histamine.
• Thuốc xịt mũi corticosteroid.
• Một số thuốc nhỏ mắt điều trị dị ứng.
• Các phương pháp điều trị khác tùy tình trạng.

Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào triệu chứng, độ tuổi, bệnh lý đang mắc và những thuốc khác đang sử dụng.

Không nên sử dụng một loại thuốc kéo dài chỉ vì thấy người khác dùng hiệu quả.

Cẩn thận với thuốc xịt thông mũi

Một số thuốc xịt co mạch có thể giúp giảm nghẹt mũi nhanh.

Tuy nhiên, nếu sử dụng kéo dài hơn khuyến cáo, một số loại có thể gây nghẹt mũi hồi ứng, khiến người dùng cảm thấy phải tiếp tục xịt mới thở được.

Do đó, cần đọc kỹ hướng dẫn và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ nếu phải sử dụng thường xuyên.

Thuốc kháng histamine có gây buồn ngủ không?

Một số thuốc kháng histamine có thể gây buồn ngủ nhiều hơn những loại khác.

Điều này đặc biệt quan trọng nếu bạn:

• Lái xe.
• Điều khiển máy móc.
• Làm công việc cần tập trung cao.
• Sử dụng rượu hoặc các thuốc gây buồn ngủ khác.

Nếu cần dùng thuốc trong ngày, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về lựa chọn phù hợp.

Có cần xét nghiệm dị ứng không?

Không phải tất cả trường hợp đều cần xét nghiệm.

Bác sĩ có thể cân nhắc kiểm tra dị ứng khi:

• Triệu chứng kéo dài.
• Khó xác định tác nhân.
• Điều trị thông thường không hiệu quả.
• Dị ứng ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt.
• Cần xác định tác nhân để xây dựng kế hoạch tránh tiếp xúc hoặc điều trị lâu dài.

Các phương pháp có thể bao gồm test da hoặc xét nghiệm máu tùy từng trường hợp.

Dị ứng thời tiết có thể gây khó thở không?

Các chất gây dị ứng trong môi trường có thể làm triệu chứng hô hấp trở nên nghiêm trọng hơn ở một số người, đặc biệt người có bệnh hen.

Nếu sau khi tiếp xúc với tác nhân bạn xuất hiện:

• Khò khè.
• Tức ngực.
• Khó thở.
• Ho nhiều.

không nên chỉ xem đó là tình trạng “dị ứng thời tiết” thông thường.

Cần được đánh giá để xác định liệu đường hô hấp dưới có bị ảnh hưởng hay không.

Khi nào dị ứng cần cấp cứu?

Phần lớn triệu chứng viêm mũi dị ứng không nguy hiểm đến tính mạng.

Tuy nhiên, phản ứng dị ứng nghiêm trọng có thể gây phản vệ, là một tình trạng cấp cứu.

Cần tìm kiếm trợ giúp y tế khẩn cấp nếu xuất hiện các biểu hiện như:

• Khó thở rõ rệt.
• Khò khè nghiêm trọng.
• Sưng môi, lưỡi hoặc họng.
• Cảm giác cổ họng bị thắt lại.
• Khó nuốt.
• Chóng mặt hoặc ngất.
• Phản ứng toàn thân tiến triển nhanh sau khi tiếp xúc với tác nhân nghi ngờ.

Không nên chờ triệu chứng tự hết trong những trường hợp này.

8 cách phòng ngừa dị ứng khi thời tiết thay đổi

1. Xác định tác nhân gây dị ứng

Không phải cứ đổi mùa là chính thời tiết gây dị ứng.

Hãy xác định xem triệu chứng có liên quan đến phấn hoa, nấm mốc, mạt bụi, động vật hoặc yếu tố khác hay không.

2. Theo dõi dự báo phấn hoa nếu khu vực có dữ liệu

Nếu biết mình dị ứng với phấn hoa, thông tin này có thể giúp điều chỉnh hoạt động ngoài trời.

3. Vệ sinh không gian sống

Giảm bụi và kiểm soát các khu vực ẩm mốc.

4. Thay quần áo sau khi ở ngoài trời lâu

Điều này có thể giảm lượng phấn hoa mang vào phòng ngủ.

5. Không để độ ẩm trong nhà quá cao

Môi trường ẩm có thể thuận lợi cho nấm mốc và mạt bụi.

6. Bảo vệ đường hô hấp khi dọn dẹp

Dọn bụi có thể làm các hạt nhỏ phát tán vào không khí.

7. Điều trị đúng nếu đã được chẩn đoán dị ứng

Không nên chờ triệu chứng rất nặng mới bắt đầu kiểm soát nếu bác sĩ đã có kế hoạch điều trị.

8. Đi khám nếu triệu chứng thường xuyên tái phát

Việc xác định chính xác nguyên nhân có thể giúp tránh những biện pháp kiêng khem hoặc điều trị không cần thiết.

Những sai lầm thường gặp khi bị dị ứng thời tiết

Nghĩ rằng chỉ cần mặc thật ấm là hết dị ứng

Nếu tác nhân thực sự là phấn hoa, mạt bụi hoặc nấm mốc, việc giữ ấm không thể loại bỏ nguyên nhân.

Tự uống kháng sinh

Kháng sinh điều trị nhiễm khuẩn và không điều trị phản ứng dị ứng thông thường.

Không nên tự sử dụng kháng sinh khi chỉ có hắt hơi, sổ mũi hoặc ngứa mũi.

Dùng thuốc xịt thông mũi liên tục

Một số thuốc có thể gây nghẹt mũi hồi ứng nếu sử dụng kéo dài không đúng hướng dẫn.

Đóng kín phòng hoàn toàn

Nếu phòng có độ ẩm cao hoặc nấm mốc, việc đóng kín liên tục có thể làm môi trường trong nhà trở nên không thuận lợi.

Nghĩ rằng nổi mẩn nào cũng do thời tiết

Mề đay và phát ban có rất nhiều nguyên nhân. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc tái phát thường xuyên, nên được đánh giá thay vì chỉ quy cho thay đổi thời tiết.

Câu hỏi thường gặp về dị ứng thời tiết

Dị ứng thời tiết có chữa khỏi hoàn toàn không?

Khả năng kiểm soát phụ thuộc vào loại dị ứng và tác nhân cụ thể. Nhiều người có thể giảm đáng kể triệu chứng bằng cách hạn chế tiếp xúc với tác nhân và sử dụng phương pháp điều trị phù hợp.

Dị ứng thời tiết có lây không?

Không. Dị ứng không phải bệnh truyền nhiễm nên không lây từ người sang người.

Dị ứng thời tiết có gây sốt không?

Sốt không phải biểu hiện điển hình của viêm mũi dị ứng. Nếu có sốt, đau nhức cơ thể hoặc các triệu chứng nhiễm trùng khác, cần cân nhắc nguyên nhân khác.

Dị ứng thời tiết có gây nổi mề đay không?

Thay đổi nhiệt độ, đặc biệt lạnh hoặc nóng, có thể kích hoạt một số dạng mề đay ở những người nhạy cảm. Tuy nhiên, mề đay có nhiều nguyên nhân khác nên cần đánh giá nếu thường xuyên tái phát.

Dị ứng thời tiết nên khám khoa nào?

Có thể bắt đầu tại chuyên khoa Tai Mũi Họng, Dị ứng – Miễn dịch lâm sàng hoặc Da liễu, tùy triệu chứng nổi bật.

Nếu triệu chứng chủ yếu là hắt hơi, sổ mũi và nghẹt mũi, Tai Mũi Họng thường là lựa chọn phù hợp để đánh giá ban đầu.

Kết luận

Dị ứng thời tiết là cách gọi phổ biến cho những triệu chứng dị ứng xuất hiện hoặc trở nên rõ hơn khi thời tiết và môi trường thay đổi. Phấn hoa, nấm mốc, mạt bụi và các tác nhân trong không khí thường đóng vai trò quan trọng.

Các biểu hiện thường gặp bao gồm hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi, ngứa mũi, ngứa mắt, chảy nước mắt hoặc một số biểu hiện trên da.

Để kiểm soát tốt, điều quan trọng không chỉ là dùng thuốc khi triệu chứng xuất hiện mà còn cần xác định tác nhân, giảm tiếp xúc, kiểm soát môi trường sống và sử dụng thuốc đúng hướng dẫn khi cần.

Nếu triệu chứng kéo dài, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt hoặc thường xuyên tái phát, bạn nên đi khám để xác định nguyên nhân cụ thể.

Đặc biệt, nếu xuất hiện khó thở, sưng môi/lưỡi/họng, chóng mặt hoặc các biểu hiện phản ứng dị ứng nghiêm trọng, cần tìm kiếm chăm sóc y tế khẩn cấp.