Hay bị chuột rút là do đâu? Nguyên nhân và cách xử lý khi bị chuột rút

Bạn đang ngủ thì đột nhiên bắp chân co cứng và đau dữ dội, hoặc đang chạy bộ thì một nhóm cơ bất ngờ co lại khiến bạn phải dừng vận động?

Đó rất có thể là chuột rút cơ.

Chuột rút là hiện tượng một hoặc nhiều cơ co thắt đột ngột, không chủ ý và gây đau. Tình trạng này thường xảy ra ở chân, đặc biệt là bắp chân, nhưng cũng có thể xuất hiện ở bàn chân, đùi, bàn tay hoặc những nhóm cơ khác.

Phần lớn các cơn chuột rút chỉ kéo dài trong thời gian ngắn và không nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu bạn thường xuyên bị chuột rút, chuột rút kéo dài hoặc xuất hiện cùng các triệu chứng bất thường khác, việc tìm nguyên nhân là cần thiết.

Chuột rút là gì?

Chuột rút xảy ra khi một cơ hoặc một nhóm cơ co lại đột ngột và không thể thư giãn ngay.

Khi sờ vào vùng bị chuột rút, bạn có thể cảm thấy cơ:

• Cứng.

• Căng.

• Co thành một khối.

• Đau khi chạm hoặc cử động.

Một cơn chuột rút có thể kéo dài từ vài giây đến vài phút. Sau khi cơ đã giãn ra, vùng vừa bị chuột rút đôi khi vẫn còn cảm giác đau hoặc ê nhẹ.

Những vị trí thường bị chuột rút

Chuột rút có thể xảy ra ở nhiều nhóm cơ, nhưng phổ biến nhất là ở chân.

• Bắp chân.

• Mặt sau đùi.

• Mặt trước đùi.

• Bàn chân.

• Ngón chân.

Trong đó, chuột rút bắp chân là tình trạng rất phổ biến. Một số người chủ yếu bị chuột rút khi vận động, trong khi những người khác lại thường gặp vào ban đêm khi đang ngủ.

Vì sao chúng ta bị chuột rút?

Không phải lúc nào cũng có thể xác định chính xác nguyên nhân của một cơn chuột rút. Trong nhiều trường hợp, chuột rút có thể liên quan đến sự kết hợp giữa hoạt động cơ, thần kinh, mức độ vận động, tình trạng cơ thể và một số yếu tố khác.

1. Vận động quá sức

Một trong những tình huống phổ biến nhất là chuột rút xuất hiện trong hoặc sau khi tập thể dục. Các hoạt động như chạy đường dài, đạp xe, đá bóng, bơi, tập gym, leo núi hoặc lao động thể lực kéo dài có thể làm cơ mệt. Khi cơ phải hoạt động với cường độ cao hơn mức cơ thể đã quen, nguy cơ chuột rút có thể tăng. Vì vậy, chương trình tập luyện nên được tăng dần thay vì thay đổi quá nhanh.

2. Vận động trong thời tiết nóng

Khi vận động trong môi trường nóng, cơ thể đổ nhiều mồ hôi để điều hòa nhiệt độ. Điều này có thể làm mất nước, natri và một số chất điện giải khác. Nếu lượng chất lỏng mất đi lớn mà không được bù phù hợp, hiệu suất vận động giảm và nguy cơ gặp các vấn đề liên quan đến nhiệt cũng tăng.

3. Mất nước

Nếu mất nước đáng kể do đổ nhiều mồ hôi, nôn, tiêu chảy, vận động kéo dài hoặc làm việc trong môi trường nóng, cơ thể có thể xuất hiện nhiều triệu chứng khác nhau. Tuy nhiên, không nên mặc định rằng mọi trường hợp chuột rút đều đơn giản là do thiếu nước.

4. Ngồi hoặc giữ một tư thế quá lâu

Chuột rút đôi khi xảy ra sau khi một nhóm cơ được giữ ở cùng một tư thế trong thời gian dài, chẳng hạn ngồi làm việc nhiều giờ, ngồi trên máy bay hoặc ô tô lâu, giữ chân ở một tư thế khi ngủ hoặc đứng lâu.

5. Cơ bị mỏi

Cơ mệt mỏi sau hoạt động thể chất có thể dễ xuất hiện co thắt hơn, đặc biệt khi mới bắt đầu tập, quay lại tập sau thời gian dài nghỉ, thực hiện bài tập mới hoặc tăng cường độ quá nhanh.

6. Một số loại thuốc

Một số thuốc có thể liên quan đến chuột rút hoặc các triệu chứng ở cơ ở một số người. Nếu nhận thấy chuột rút bắt đầu hoặc tăng rõ rệt sau khi sử dụng một loại thuốc mới, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ. Không nên tự ý ngừng thuốc kê đơn.

7. Thai kỳ

Chuột rút ở chân khá thường gặp trong thai kỳ, đặc biệt ở giai đoạn sau. Nếu chuột rút thường xuyên hoặc nghiêm trọng, nên trao đổi với bác sĩ đang theo dõi thai kỳ thay vì tự bổ sung vitamin hoặc khoáng chất với liều cao.

8. Tuổi tác

Chuột rút về đêm có xu hướng phổ biến hơn ở người lớn tuổi. Sự thay đổi về khối lượng cơ, hoạt động thần kinh, mức độ vận động, bệnh lý đi kèm và thuốc đang sử dụng đều có thể góp phần.

Chuột rút ban đêm là gì?

Chuột rút chân về đêm là tình trạng cơ ở chân đột ngột co cứng trong lúc ngủ hoặc nghỉ ngơi vào ban đêm. Vị trí thường gặp nhất là bắp chân. Cơn đau có thể khiến người đang ngủ phải thức giấc và lập tức duỗi hoặc xoa vùng cơ bị co.

Vì sao đang ngủ lại bị chuột rút?

Trong nhiều trường hợp, không tìm thấy một nguyên nhân duy nhất. Một số yếu tố có thể liên quan gồm tuổi tác, cơ mệt mỏi, hoạt động thể chất trong ngày, tư thế chân khi ngủ, một số thuốc và một số tình trạng sức khỏe. Nếu chuột rút về đêm xảy ra thường xuyên đến mức ảnh hưởng đáng kể đến giấc ngủ, bạn nên trao đổi với bác sĩ.

Hay bị chuột rút có phải thiếu chất không?

Khi bị chuột rút, nhiều người lập tức nghĩ rằng mình đang thiếu canxi, magie hoặc kali. Thực tế, chuột rút không đồng nghĩa chắc chắn với việc cơ thể đang thiếu một chất cụ thể.

Các bất thường về điện giải có thể liên quan đến co thắt cơ trong một số trường hợp, nhưng chuột rút cũng có thể xuất hiện ở người không có tình trạng thiếu khoáng chất. Vì vậy, không nên tự kết luận: “Bị chuột rút = thiếu canxi hoặc magie.”

Có nên tự uống magie khi thường xuyên bị chuột rút?

Không nên mặc định rằng tất cả người bị chuột rút đều cần bổ sung magie. Việc bổ sung khoáng chất chỉ thực sự cần thiết trong một số trường hợp. Sử dụng quá mức một số sản phẩm bổ sung cũng có thể gây tác dụng không mong muốn hoặc tương tác với thuốc. Nếu chuột rút xảy ra thường xuyên, tốt hơn hết nên tìm nguyên nhân trước khi tự dùng thực phẩm bổ sung kéo dài.

Cách xử lý khi đang bị chuột rút

1. Dừng hoạt động

Nếu đang chạy, tập gym hoặc chơi thể thao, hãy tạm dừng. Không nên cố tiếp tục vận động mạnh khi cơ đang co cứng và đau.

2. Kéo giãn nhẹ nhóm cơ

Nếu bị chuột rút bắp chân, có thể duỗi chân, giữ đầu gối tương đối thẳng và nhẹ nhàng kéo bàn chân cùng các ngón chân về phía cơ thể. Thực hiện từ từ, không giật mạnh.

3. Đứng và đi lại nhẹ nhàng

Nếu có thể đứng an toàn, một số người cảm thấy dễ chịu hơn khi đứng lên, đặt trọng lượng nhẹ lên chân và đi vài bước.

4. Massage nhẹ

Có thể nhẹ nhàng xoa bóp vùng cơ đang bị co. Không cần dùng lực quá mạnh.

5. Chườm ấm

Khăn ấm, túi chườm hoặc tắm nước ấm có thể giúp một số người cảm thấy cơ thư giãn hơn. Tránh để nguồn nhiệt quá nóng trực tiếp lên da.

6. Bổ sung nước khi cần thiết

Nếu chuột rút xảy ra sau khi vận động lâu, đổ nhiều mồ hôi hoặc làm việc ngoài trời nóng, hãy nghỉ ngơi và bổ sung chất lỏng phù hợp.

Cách giảm nguy cơ chuột rút khi tập thể dục

Tăng cường độ tập từ từ

Nếu bạn mới chạy được 3 km, không nên đột ngột chuyển sang chạy 15 km chỉ sau vài ngày. Tương tự, khi tập gym, tránh tăng đồng thời mức tạ, số hiệp, số lần lặp và tần suất tập.

Khởi động trước khi vận động

Có thể bắt đầu bằng đi bộ, chạy nhẹ, các chuyển động linh hoạt hoặc bài tập cường độ thấp rồi tăng dần cường độ.

Uống nước phù hợp

Nhu cầu nước phụ thuộc vào thời tiết, thời gian vận động, cường độ, mức độ đổ mồ hôi, kích thước cơ thể và chế độ ăn.

Cho cơ thể thời gian phục hồi

Tập luyện liên tục với cường độ quá cao có thể khiến cơ không có đủ thời gian phục hồi. Hãy cân bằng giữa tập luyện, dinh dưỡng, nghỉ ngơi và giấc ngủ.

Làm gì để hạn chế chuột rút ban đêm?

• Vận động nhẹ hoặc đi bộ ngắn trước khi ngủ nếu phù hợp.

• Kéo giãn bắp chân nhẹ nhàng trong phạm vi thoải mái.

• Xem lại mức vận động trong ngày nếu cơn chuột rút thường xuất hiện sau những ngày tập chân nặng hoặc lao động thể lực.

• Nếu chuột rút xuất hiện sau khi bắt đầu một thuốc mới, hãy ghi nhận thời điểm và trao đổi với bác sĩ; không tự ngừng thuốc.

Chuột rút và hội chứng chân không yên có giống nhau không?

Không. Chuột rút thường gây cơ co cứng, đau rõ rệt và có thể sờ thấy cơ căng. Hội chứng chân không yên thường gây cảm giác khó chịu và thôi thúc phải di chuyển chân, đặc biệt khi nghỉ ngơi. Nếu triệu chứng khó mô tả hoặc xảy ra thường xuyên, bác sĩ có thể giúp phân biệt.

Chuột rút có nguy hiểm không?

Phần lớn các cơn chuột rút thông thường không nguy hiểm. Tuy nhiên, cần chú ý hơn nếu chuột rút xảy ra rất thường xuyên, không liên quan rõ đến vận động, kéo dài bất thường, ngày càng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến giấc ngủ hoặc đi kèm yếu cơ hay các triệu chứng khác.

Khi nào thường xuyên bị chuột rút nên đi khám?

• Chuột rút xảy ra nhiều lần mỗi tuần.

• Thường xuyên đánh thức bạn vào ban đêm.

• Cơn đau rất dữ dội hoặc kéo dài lâu.

• Xuất hiện sau khi bắt đầu một loại thuốc mới.

• Có yếu cơ hoặc tê bì.

• Có sưng chân hoặc thay đổi bất thường ở da chân.

• Các biện pháp tự chăm sóc không cải thiện tình trạng.

Chuột rút kèm sưng một bên chân có đáng lo không?

Nếu một bên chân đột ngột sưng, đau, căng, nóng hoặc đổi màu, đặc biệt sau thời gian bất động kéo dài, không nên mặc định đây chỉ là chuột rút. Một trong những tình trạng cần loại trừ là huyết khối tĩnh mạch sâu. Nếu tình trạng ở chân đi kèm khó thở hoặc đau ngực đột ngột, cần tìm kiếm chăm sóc y tế khẩn cấp.

Chuột rút khi vận động trong thời tiết nóng cần chú ý điều gì?

Nếu chuột rút xảy ra khi tập luyện hoặc làm việc trong môi trường nóng, hãy dừng hoạt động và chuyển đến nơi mát hơn. Đặc biệt cần chú ý nếu xuất hiện thêm chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, yếu rõ rệt, mệt lả, lú lẫn, da rất nóng hoặc ngất.

Những sai lầm thường gặp khi bị chuột rút

1. Nghĩ rằng chắc chắn thiếu canxi

Chuột rút có nhiều nguyên nhân. Không nên tự uống canxi chỉ dựa vào triệu chứng này.

2. Uống magie kéo dài mà không tìm nguyên nhân

Magie không phải giải pháp cho tất cả trường hợp chuột rút.

3. Cố tiếp tục tập khi cơ đang co cứng

Nếu đang vận động, hãy dừng lại và để cơ thư giãn.

4. Kéo giãn thật mạnh

Kéo giãn nên thực hiện từ từ. Không cần giật hoặc ép cơ đến mức đau.

5. Chỉ uống thật nhiều nước

Mất nước có thể là một yếu tố trong một số tình huống, nhưng uống thật nhiều nước không giải quyết được tất cả nguyên nhân.

6. Bỏ qua chuột rút tái diễn nhiều lần

Nếu tình trạng thường xuyên làm bạn mất ngủ hoặc ảnh hưởng sinh hoạt, nên tìm nguyên nhân.

Câu hỏi thường gặp về chuột rút

Hay bị chuột rút là thiếu chất gì?

Không thể xác định cơ thể thiếu chất gì chỉ dựa vào triệu chứng chuột rút. Một số bất thường về điện giải có thể liên quan, nhưng chuột rút cũng có thể xuất hiện vì nhiều nguyên nhân khác.

Chuột rút bắp chân ban đêm có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp không nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu xảy ra thường xuyên, nghiêm trọng hoặc kèm sưng, yếu, tê hay các triệu chứng khác, nên đi khám.

Bị chuột rút nên làm gì ngay?

Bạn có thể dừng hoạt động, nhẹ nhàng kéo giãn nhóm cơ bị co, massage nhẹ và đi lại nếu có thể.

Chuột rút có phải do thiếu canxi không?

Không nhất thiết. Không nên tự bổ sung canxi liều cao khi chưa xác định nhu cầu.

Uống nước có hết chuột rút không?

Nếu mất nước liên quan đến tình trạng chuột rút, bù nước phù hợp có thể hữu ích. Tuy nhiên, uống nước không phải lúc nào cũng giải quyết được vấn đề.

Chuột rút khi tập gym có bình thường không?

Có thể xảy ra, đặc biệt khi cơ mệt hoặc cường độ vận động vượt mức cơ thể đã thích nghi.

Bị chuột rút có nên tiếp tục tập không?

Khi cơ đang co cứng và đau, nên dừng hoạt động. Không nên cố hoàn thành bài tập nếu cơ vẫn còn đau hoặc hoạt động bất thường.

Kết luận

Chuột rút là tình trạng cơ co thắt đột ngột, không chủ ý và thường gây đau. Bắp chân là một trong những vị trí thường gặp nhất.

Chuột rút có thể xuất hiện liên quan đến vận động quá sức, cơ mệt mỏi, thời tiết nóng, mất nước, tư thế kéo dài, thai kỳ, tuổi tác, một số thuốc hoặc những yếu tố sức khỏe khác.

Khi bị chuột rút, hãy dừng hoạt động, kéo giãn cơ nhẹ nhàng, massage nhẹ, đi lại nếu có thể và bổ sung nước phù hợp khi có mất nước.

Quan trọng là không nên mặc định chuột rút đồng nghĩa với thiếu canxi, kali hoặc magie rồi tự bổ sung khoáng chất kéo dài.

Nếu chuột rút xảy ra thường xuyên, ngày càng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến giấc ngủ hoặc đi kèm sưng chân, yếu cơ, tê bì hay các triệu chứng bất thường khác, bạn nên đi khám để tìm nguyên nhân.