Viêm Mũi Dị Ứng Là Gì? Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Cách Kiểm Soát

Hắt hơi liên tục, ngứa mũi, nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi trong là những triệu chứng rất thường gặp ở người bị viêm mũi dị ứng.

Nhiều người nhầm tình trạng này với cảm lạnh vì biểu hiện khá giống nhau. Tuy nhiên, viêm mũi dị ứng không phải bệnh do virus gây ra mà liên quan đến phản ứng của hệ miễn dịch trước những tác nhân trong môi trường như bụi, phấn hoa, lông động vật hoặc mạt bụi nhà.

Bệnh thường không nguy hiểm trực tiếp nhưng nếu kéo dài có thể ảnh hưởng đáng kể đến giấc ngủ, khả năng tập trung, công việc và chất lượng cuộc sống.

Hiểu rõ nguyên nhân và nhận biết đúng triệu chứng giúp người bệnh chủ động hạn chế các yếu tố gây dị ứng và kiểm soát tình trạng tốt hơn.

Viêm mũi dị ứng là gì?

Viêm mũi dị ứng là tình trạng niêm mạc mũi bị viêm do phản ứng quá mức của hệ miễn dịch với một chất mà cơ thể xem là tác nhân gây dị ứng.

Những chất này được gọi là dị nguyên.

Khi người có cơ địa dị ứng tiếp xúc với dị nguyên, cơ thể có thể giải phóng các chất trung gian gây viêm, dẫn đến những triệu chứng như:

• Hắt hơi.
• Ngứa mũi.
• Chảy nước mũi.
• Nghẹt mũi.
• Ngứa mắt.
• Chảy nước mắt.

Viêm mũi dị ứng có thể xuất hiện theo mùa hoặc kéo dài quanh năm.

Viêm mũi dị ứng có những dạng nào?

Viêm mũi dị ứng có thể được chia tương đối thành hai nhóm thường gặp.

Viêm mũi dị ứng theo mùa

Triệu chứng xuất hiện rõ hơn vào một số thời điểm nhất định trong năm.

Nguyên nhân có thể liên quan đến:

• Phấn hoa.
• Nấm mốc.
• Thay đổi thời tiết.
• Một số yếu tố môi trường theo mùa.

Viêm mũi dị ứng quanh năm

Triệu chứng có thể xuất hiện bất kỳ lúc nào.

Các tác nhân thường gặp gồm:

• Mạt bụi nhà.
• Bụi.
• Lông thú cưng.
• Nấm mốc trong nhà.
• Gián.

Người bệnh có thể cảm thấy các triệu chứng tái đi tái lại trong thời gian dài.

Triệu chứng viêm mũi dị ứng thường gặp

Hắt hơi liên tục

Hắt hơi nhiều lần liên tiếp là biểu hiện rất đặc trưng.

Người bệnh thường hắt hơi nhiều hơn:

• Vào buổi sáng.
• Khi vừa ngủ dậy.
• Khi dọn phòng.
• Khi tiếp xúc với bụi.
• Khi vào môi trường lạnh.

Một cơn hắt hơi có thể xảy ra liên tiếp nhiều lần.

Sổ mũi

Dịch mũi trong và loãng thường xuất hiện khá nhiều.

Người bệnh có thể phải:

• Xì mũi thường xuyên.
• Lau mũi liên tục.
• Cảm thấy dịch chảy xuống họng.

Nếu dịch mũi trở nên đặc hoặc đổi màu, có thể cần xem xét thêm các nguyên nhân khác.

Nghẹt mũi

Niêm mạc mũi bị sưng có thể làm đường thở hẹp lại.

Người bệnh có thể:

• Nghẹt một bên mũi.
• Nghẹt cả hai bên.
• Nghẹt nhiều hơn vào ban đêm.
• Phải thở bằng miệng.

Nghẹt mũi kéo dài có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ.

Ngứa mũi

Cảm giác ngứa trong mũi khiến người bệnh thường xuyên muốn:

• Gãi mũi.
• Day mũi.
• Hắt hơi.

Ngứa mũi là một trong những dấu hiệu khá gợi ý dị ứng.

Ngứa mắt và chảy nước mắt

Viêm mũi dị ứng thường đi kèm triệu chứng ở mắt.

Người bệnh có thể:

• Ngứa mắt.
• Đỏ mắt.
• Chảy nước mắt.
• Cảm giác cộm mắt.

Nếu triệu chứng mắt nặng hoặc đau nhiều, nên đi khám để loại trừ các bệnh lý khác.

Ngứa họng hoặc ho

Dịch mũi chảy xuống họng có thể gây:

• Ngứa họng.
• Hắng giọng.
• Ho.
• Cảm giác có đờm trong cổ.

Tình trạng này thường rõ hơn khi nằm.

Nguyên nhân gây viêm mũi dị ứng

1. Mạt bụi nhà

Mạt bụi nhà là những sinh vật rất nhỏ thường tồn tại trong:

• Nệm.
• Gối.
• Chăn.
• Thảm.
• Ghế sofa.
• Đồ vải.

Chúng là một trong những tác nhân gây viêm mũi dị ứng phổ biến.

Người nhạy cảm với mạt bụi thường có triệu chứng nhiều vào:

• Buổi sáng.
• Khi nằm trên giường.
• Sau khi dọn nhà.

2. Phấn hoa

Phấn hoa từ:

• Cây.
• Cỏ.
• Hoa.

có thể gây phản ứng dị ứng ở một số người.

Triệu chứng thường tăng khi:

• Ra ngoài trời.
• Có gió.
• Ở khu vực nhiều cây cỏ.

3. Lông và tế bào da của vật nuôi

Chó, mèo và một số vật nuôi có thể mang theo các protein gây dị ứng từ:

• Da.
• Nước bọt.
• Lông.

Không phải bản thân sợi lông luôn là nguyên nhân chính, nhưng lông có thể mang theo các chất gây dị ứng khác.

4. Nấm mốc

Nấm mốc phát triển tốt ở môi trường ẩm.

Các vị trí thường gặp gồm:

• Phòng tắm.
• Góc tường ẩm.
• Khu vực bị thấm nước.
• Máy điều hòa không được vệ sinh thường xuyên.

Bào tử nấm trong không khí có thể kích thích phản ứng dị ứng.

5. Khói thuốc

Khói thuốc không phải dị nguyên điển hình ở mọi trường hợp nhưng có thể làm niêm mạc mũi bị kích ứng mạnh.

Người bị viêm mũi dị ứng thường cảm thấy triệu chứng nặng hơn khi tiếp xúc với khói thuốc.

6. Ô nhiễm không khí

Bụi mịn, khói xe và các chất ô nhiễm có thể làm đường hô hấp nhạy cảm hơn.

Người sống hoặc làm việc tại khu vực có chất lượng không khí kém có thể thường xuyên gặp:

• Nghẹt mũi.
• Kích ứng mũi.
• Ho.
• Khó chịu ở họng.

7. Thời tiết thay đổi

Không khí lạnh hoặc thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể kích thích niêm mạc mũi.

Nhiều người nhận thấy triệu chứng tăng khi:

• Trời trở lạnh.
• Đi từ ngoài nóng vào phòng điều hòa.
• Thời tiết chuyển mùa.

Viêm mũi dị ứng và cảm lạnh khác nhau như thế nào?

Hai tình trạng có nhiều biểu hiện giống nhau nên thường bị nhầm.

Viêm mũi dị ứng thường có

• Hắt hơi nhiều.
• Ngứa mũi.
• Sổ mũi trong.
• Ngứa mắt.
• Chảy nước mắt.
• Không sốt.
• Triệu chứng tái phát khi gặp tác nhân.

Cảm lạnh thường có

• Đau họng.
• Ho.
• Sổ mũi.
• Nghẹt mũi.
• Có thể sốt nhẹ.
• Mệt mỏi.
• Triệu chứng thường tự giảm sau vài ngày.

Một điểm khá hữu ích là ngứa mũi và ngứa mắt thường nổi bật hơn ở viêm mũi dị ứng.

Viêm mũi dị ứng có sốt không?

Thông thường không.

Viêm mũi dị ứng là phản ứng miễn dịch với dị nguyên chứ không phải nhiễm trùng.

Do đó, sốt không phải triệu chứng điển hình.

Nếu người bệnh có:

• Sốt.
• Đau nhức nhiều.
• Mệt rõ.
• Đau họng.

cần cân nhắc thêm các nguyên nhân như nhiễm virus hoặc nhiễm trùng khác.

Viêm mũi dị ứng có lây không?

Không.

Viêm mũi dị ứng không phải bệnh truyền nhiễm.

Bạn không bị lây viêm mũi dị ứng từ người khác thông qua:

• Nói chuyện.
• Ho.
• Hắt hơi.
• Ăn uống chung.
• Sinh hoạt chung.

Tuy nhiên, nhiều thành viên trong một gia đình có thể cùng có cơ địa dị ứng hoặc cùng tiếp xúc với một tác nhân môi trường.

Viêm mũi dị ứng có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp không nguy hiểm.

Tuy nhiên, nếu bệnh kéo dài và không được kiểm soát, người bệnh có thể gặp các vấn đề như:

• Ngủ kém.
• Mệt mỏi.
• Giảm khả năng tập trung.
• Ho kéo dài.
• Khó chịu vùng họng.
• Nghẹt mũi mạn tính.

Viêm mũi dị ứng cũng có thể liên quan đến hoặc làm nặng thêm một số vấn đề đường hô hấp khác ở người có cơ địa nhạy cảm.

Viêm mũi dị ứng có gây viêm xoang không?

Nghẹt mũi kéo dài có thể ảnh hưởng đến quá trình thông khí và dẫn lưu của các xoang.

Ở một số người, điều này có thể góp phần làm tăng nguy cơ xuất hiện các vấn đề ở xoang.

Nếu viêm mũi dị ứng kèm:

• Đau vùng mặt.
• Nặng mặt.
• Dịch mũi đặc kéo dài.
• Giảm ngửi.
• Đau đầu vùng xoang.

nên đi khám để đánh giá thêm.

Viêm mũi dị ứng có gây ho không?

Có thể.

Nguyên nhân thường liên quan đến dịch mũi chảy xuống phía sau họng.

Dịch này có thể khiến người bệnh:

• Ho.
• Hắng giọng.
• Ngứa họng.
• Cảm giác vướng cổ.

Ho có thể nặng hơn khi nằm vào ban đêm.

Viêm mũi dị ứng có gây đau họng không?

Có.

Nếu dịch mũi liên tục chảy xuống họng, niêm mạc có thể bị kích ứng.

Người bệnh có thể:

• Rát họng.
• Khô họng.
• Ho nhẹ.
• Hắng giọng nhiều.

Ngoài ra, nghẹt mũi khiến người bệnh phải thở bằng miệng cũng có thể làm họng khô hơn.

Cách giảm viêm mũi dị ứng tại nhà

Một trong những biện pháp quan trọng nhất là giảm tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng.

Giữ phòng ngủ sạch

Phòng ngủ là nơi tiếp xúc nhiều giờ mỗi ngày nên cần đặc biệt chú ý.

Nên:

• Giặt ga giường thường xuyên.
• Làm sạch gối.
• Hạn chế bụi trên đồ vật.
• Vệ sinh phòng định kỳ.

Hạn chế thảm và đồ dễ bám bụi

Các vật dụng như:

• Thảm dày.
• Thú nhồi bông.
• Rèm vải dày.

có thể giữ nhiều bụi.

Nếu người bệnh dị ứng với bụi hoặc mạt bụi, nên vệ sinh thường xuyên hoặc giảm bớt những vật dụng không cần thiết.

Vệ sinh máy điều hòa

Máy điều hòa không được vệ sinh có thể tích tụ:

• Bụi.
• Nấm mốc.
• Các hạt kích ứng.

Nên vệ sinh bộ lọc và bảo dưỡng định kỳ.

Tránh khói thuốc

Khói thuốc có thể làm triệu chứng nghẹt và kích ứng mũi nặng hơn.

Người bị viêm mũi dị ứng nên tránh cả hút thuốc chủ động và thụ động.

Đóng cửa khi môi trường bên ngoài nhiều bụi

Nếu bên ngoài:

• Khói bụi nhiều.
• Đang thi công.
• Chất lượng không khí kém.

có thể hạn chế mở cửa trong thời gian đó.

Tắm và thay quần áo sau khi đi ngoài trời

Nếu nhạy cảm với:

• Phấn hoa.
• Bụi.
• Các chất trong môi trường.

việc thay quần áo và vệ sinh cơ thể sau khi về nhà có thể giúp giảm lượng dị nguyên mang vào phòng ngủ.

Có nên rửa mũi khi bị viêm mũi dị ứng?

Rửa mũi bằng dung dịch phù hợp có thể giúp:

• Loại bỏ một phần dịch nhầy.
• Làm sạch bụi và dị nguyên.
• Giảm cảm giác nghẹt ở một số người.

Tuy nhiên cần chú ý vệ sinh và sử dụng đúng cách.

Không nên dùng nước không đảm bảo vệ sinh để đưa trực tiếp vào mũi.

Nếu không biết cách thực hiện, nên hỏi nhân viên y tế hoặc dược sĩ.

Viêm mũi dị ứng có dùng thuốc được không?

Có nhiều nhóm thuốc có thể được sử dụng để kiểm soát triệu chứng.

Tuy nhiên, loại thuốc phù hợp phụ thuộc vào:

• Mức độ bệnh.
• Triệu chứng chính.
• Tuổi.
• Tình trạng sức khỏe.
• Các thuốc khác đang dùng.

Một số nhóm thuốc thường được sử dụng trong thực tế có thể liên quan đến:

• Thuốc kháng histamine.
• Thuốc xịt mũi.
• Thuốc giảm nghẹt trong một số trường hợp.

Không nên tự sử dụng thuốc kéo dài nếu chưa hiểu rõ cách dùng.

Có nên dùng thuốc xịt mũi liên tục?

Không phải tất cả các loại thuốc xịt mũi đều giống nhau.

Một số thuốc có thể được sử dụng lâu dài theo chỉ định, trong khi một số loại giảm nghẹt nhanh không nên dùng kéo dài vì có thể gây nghẹt mũi trở lại.

Do đó, nếu cần sử dụng thuốc xịt nhiều ngày, nên biết rõ:

• Thành phần.
• Công dụng.
• Thời gian sử dụng phù hợp.

Không nên thấy xịt vào dễ thở ngay rồi tiếp tục sử dụng kéo dài mà không kiểm tra.

Vì sao viêm mũi dị ứng thường nặng vào buổi sáng?

Một số người hắt hơi rất nhiều ngay sau khi thức dậy.

Nguyên nhân có thể liên quan đến:

• Mạt bụi trong nệm và gối.
• Bụi trong phòng ngủ.
• Không khí lạnh.
• Máy điều hòa.
• Sự thay đổi nhiệt độ khi vừa rời khỏi giường.

Nếu triệu chứng chủ yếu xuất hiện vào buổi sáng, nên kiểm tra môi trường phòng ngủ trước tiên.

Viêm mũi dị ứng về đêm phải làm sao?

Nghẹt mũi về đêm có thể khiến người bệnh:

• Khó ngủ.
• Thở bằng miệng.
• Khô họng.
• Ngáy.

Một số biện pháp có thể giúp:

• Giữ phòng sạch.
• Làm sạch chăn gối.
• Hạn chế thú nhồi bông trên giường.
• Vệ sinh máy lạnh.
• Tránh khói thuốc.
• Xử lý các khu vực có nấm mốc.

Nếu nghẹt mũi ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ, nên đi khám.

Trẻ em có bị viêm mũi dị ứng không?

Có.

Trẻ bị viêm mũi dị ứng có thể:

• Hắt hơi.
• Sổ mũi.
• Nghẹt mũi.
• Ngứa mũi.
• Ngứa mắt.
• Thường xuyên dụi mũi.

Nghẹt mũi kéo dài có thể làm trẻ:

• Khó ngủ.
• Mệt vào ban ngày.
• Khó tập trung.

Cha mẹ không nên tự dùng thuốc kéo dài cho trẻ mà chưa kiểm tra liều và độ tuổi phù hợp.

Viêm mũi dị ứng có khỏi hoàn toàn không?

Điều này phụ thuộc vào từng người.

Một số người chỉ xuất hiện dị ứng trong một giai đoạn nhất định và triệu chứng giảm rõ khi tránh được tác nhân.

Một số người khác có cơ địa dị ứng kéo dài và thường tái phát khi gặp:

• Bụi.
• Mạt bụi.
• Phấn hoa.
• Thời tiết thay đổi.

Mục tiêu quan trọng thường là kiểm soát triệu chứng và giảm tần suất tái phát.

Khi nào viêm mũi dị ứng cần đi khám?

Nên đi khám nếu:

• Nghẹt mũi kéo dài.
• Triệu chứng xuất hiện thường xuyên.
• Ảnh hưởng giấc ngủ.
• Ho kéo dài.
• Khó xác định là dị ứng hay nhiễm trùng.
• Các biện pháp tại nhà không cải thiện.
• Phải sử dụng thuốc thường xuyên.

Bác sĩ có thể giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp kiểm soát phù hợp hơn.

Dấu hiệu cần đi khám sớm

Viêm mũi dị ứng thông thường hiếm khi gây tình trạng cấp cứu.

Tuy nhiên, cần được đánh giá y tế nếu xuất hiện:

• Khó thở.
• Thở khò khè rõ.
• Sưng môi hoặc lưỡi.
• Sưng vùng mặt nhanh.
• Chóng mặt hoặc ngất.
• Đau xoang dữ dội.
• Sốt cao.
• Tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh.

Đây có thể không còn là viêm mũi dị ứng đơn thuần.

Những sai lầm thường gặp khi bị viêm mũi dị ứng

Dùng kháng sinh khi hắt hơi và sổ mũi

Viêm mũi dị ứng không phải do vi khuẩn.

Kháng sinh không điều trị phản ứng dị ứng.

Chỉ điều trị khi triệu chứng quá nặng

Nếu biết rõ yếu tố kích hoạt, việc chủ động hạn chế tiếp xúc thường hữu ích hơn là chờ triệu chứng trở nên nghiêm trọng.

Không vệ sinh phòng ngủ

Nếu dị ứng với mạt bụi, chỉ uống thuốc mà môi trường ngủ vẫn chứa nhiều bụi có thể khiến triệu chứng dễ tái phát.

Lạm dụng thuốc xịt giảm nghẹt

Một số loại thuốc xịt làm thông mũi rất nhanh nhưng không phù hợp sử dụng liên tục trong thời gian dài.

Cho rằng cứ hắt hơi là bị cảm

Hắt hơi nhiều, ngứa mũi, nước mũi trong và ngứa mắt nhưng không sốt thường khiến viêm mũi dị ứng đáng được nghĩ đến.

Câu hỏi thường gặp

Viêm mũi dị ứng có tự khỏi không?

Triệu chứng có thể tự giảm khi không còn tiếp xúc với dị nguyên.

Tuy nhiên, người có cơ địa dị ứng có thể tái phát nhiều lần.

Viêm mũi dị ứng có gây đau đầu không?

Nghẹt mũi kéo dài hoặc các vấn đề đi kèm ở xoang có thể khiến một số người cảm thấy nặng đầu.

Nếu đau đầu nhiều hoặc kéo dài, nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Viêm mũi dị ứng có gây mất ngủ không?

Có thể.

Nghẹt mũi về đêm có thể làm người bệnh:

• Khó ngủ.
• Thức giấc nhiều lần.
• Khô miệng.
• Mệt vào sáng hôm sau.

Viêm mũi dị ứng có phải viêm xoang không?

Không.

Đây là hai tình trạng khác nhau nhưng có thể có triệu chứng giống nhau hoặc cùng xuất hiện.

Viêm mũi dị ứng nên khám khoa nào?

Thông thường có thể khám:

• Tai mũi họng.
• Dị ứng – miễn dịch nếu cần đánh giá sâu hơn.

Viêm mũi dị ứng có cần xét nghiệm không?

Không phải trường hợp nào cũng cần xét nghiệm.

Nếu triệu chứng kéo dài hoặc khó xác định tác nhân, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp đánh giá dị ứng phù hợp.

Kết luận

Viêm mũi dị ứng là tình trạng niêm mạc mũi phản ứng với các tác nhân như mạt bụi, phấn hoa, lông vật nuôi, nấm mốc hoặc các yếu tố môi trường.

Các triệu chứng thường gặp gồm hắt hơi liên tục, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi, ngứa mũi và ngứa mắt.

Bệnh thường không nguy hiểm nhưng có thể ảnh hưởng đáng kể đến giấc ngủ, khả năng tập trung và chất lượng cuộc sống nếu kéo dài.

Kiểm soát viêm mũi dị ứng nên bắt đầu từ việc xác định và hạn chế các yếu tố kích hoạt, giữ môi trường sống sạch sẽ và sử dụng thuốc đúng cách khi cần thiết.

Nếu triệu chứng kéo dài, tái phát thường xuyên hoặc ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và có phương án kiểm soát phù hợp.