Sốt Xuất Huyết Là Gì? Dấu Hiệu Nhận Biết Sớm Và Khi Nào Cần Nhập Viện?

Sốt xuất huyết là một trong những bệnh truyền nhiễm thường gặp tại Việt Nam, đặc biệt vào những thời điểm thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều và muỗi phát triển mạnh.

Bệnh có thể gặp ở cả trẻ em và người lớn. Phần lớn trường hợp có thể hồi phục nếu được theo dõi và chăm sóc phù hợp. Tuy nhiên, một số người có thể chuyển sang giai đoạn nặng với diễn biến nhanh nếu không nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo.

Điều đáng chú ý là sốt xuất huyết không phải lúc nào cũng nguy hiểm nhất khi người bệnh đang sốt cao. Một số biến chứng có thể xuất hiện vào thời điểm người bệnh bắt đầu hạ sốt.

Vì vậy, hiểu rõ dấu hiệu sốt xuất huyết, diễn tiến của bệnh và thời điểm cần đến cơ sở y tế là điều rất quan trọng.

Sốt xuất huyết là gì?

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra.

Virus Dengue được truyền sang người chủ yếu thông qua vết đốt của muỗi Aedes nhiễm virus, trong đó phổ biến nhất là muỗi Aedes aegypti, thường được gọi là muỗi vằn.

Muỗi có thể nhiễm virus sau khi hút máu của người đang mang virus Dengue. Sau đó, khi muỗi tiếp tục đốt người khác, virus có thể được truyền sang người mới.

Do đó, sốt xuất huyết không lây trực tiếp thông thường từ người sang người giống như cảm lạnh hoặc cúm.

Muỗi đóng vai trò trung gian quan trọng trong quá trình lây truyền bệnh.

Virus Dengue có nhiều type khác nhau. Vì vậy, một người từng mắc sốt xuất huyết vẫn có khả năng mắc bệnh lần nữa nếu nhiễm một type virus khác.

Muỗi sốt xuất huyết thường hoạt động khi nào?

Nhiều người cho rằng muỗi chỉ đốt vào ban đêm. Tuy nhiên, muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết thường hoạt động mạnh vào ban ngày, đặc biệt vào sáng sớm và chiều tối.

Điều này có nghĩa rằng việc chỉ mắc màn khi ngủ ban đêm chưa đủ để phòng sốt xuất huyết.

Để hạn chế nguy cơ muỗi đốt, nên:

• Mặc quần áo dài tay khi cần thiết.
• Sử dụng sản phẩm chống muỗi phù hợp.
• Lắp lưới chống muỗi tại cửa sổ hoặc cửa ra vào.
• Ngủ màn, kể cả khi ngủ vào ban ngày.
• Loại bỏ các vật dụng có khả năng chứa nước đọng.
• Đậy kín dụng cụ chứa nước.
• Vệ sinh môi trường sống thường xuyên.

Sốt xuất huyết ủ bệnh bao lâu?

Sau khi bị muỗi mang virus Dengue đốt, người bệnh thường không xuất hiện triệu chứng ngay lập tức.

Thông thường, các biểu hiện có thể xuất hiện sau khoảng vài ngày kể từ khi nhiễm virus.

Một số người có triệu chứng khá rõ ràng, trong khi một số trường hợp chỉ xuất hiện biểu hiện nhẹ và dễ nhầm lẫn với cảm cúm hoặc các bệnh do virus khác.

Chính vì vậy, khi có sốt cao kèm theo các triệu chứng bất thường trong mùa sốt xuất huyết, người bệnh nên chủ động theo dõi sức khỏe.

Các dấu hiệu sốt xuất huyết thường gặp

Triệu chứng sốt xuất huyết có thể khác nhau ở từng người. Dưới đây là những biểu hiện thường gặp.

Sốt cao đột ngột

Sốt cao là một trong những dấu hiệu phổ biến của sốt xuất huyết.

Người bệnh có thể sốt cao từ khoảng 39 đến 40 độ C, kèm theo mệt mỏi và đau nhức toàn thân.

Tuy nhiên, chỉ có sốt cao chưa đủ để xác định một người mắc sốt xuất huyết, bởi nhiều bệnh nhiễm virus khác cũng có thể gây triệu chứng tương tự.

Đau đầu

Người mắc sốt xuất huyết có thể xuất hiện tình trạng đau đầu rõ rệt.

Triệu chứng này thường xuất hiện cùng sốt, mệt mỏi và cảm giác uể oải.

Đau sau hốc mắt

Đau phía sau mắt là một biểu hiện thường được nhắc đến ở người mắc sốt xuất huyết.

Một số người có thể cảm thấy đau tăng lên khi chuyển động mắt.

Đau cơ, đau khớp và nhức mỏi toàn thân

Người bệnh có thể gặp các triệu chứng như:

• Đau cơ.
• Đau khớp.
• Đau lưng.
• Nhức mỏi toàn thân.
• Cảm giác cơ thể nặng nề, thiếu sức lực.

Đây là một trong những nguyên nhân khiến người bệnh thường cảm thấy rất mệt trong những ngày đầu mắc bệnh.

Buồn nôn hoặc nôn

Một số người bị sốt xuất huyết có thể:

• Chán ăn.
• Buồn nôn.
• Nôn.
• Khó chịu vùng bụng.

Nếu người bệnh nôn liên tục hoặc không thể ăn uống được, cần đặc biệt lưu ý vì đây có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh đang diễn tiến nặng.

Phát ban hoặc xuất hiện chấm đỏ trên da

Trong quá trình mắc sốt xuất huyết, một số người có thể xuất hiện ban đỏ hoặc các chấm đỏ trên da.

Tuy nhiên, không phải tất cả người mắc bệnh đều có biểu hiện này.

Vì vậy, không nên cho rằng không có phát ban thì chắc chắn không mắc sốt xuất huyết.

Mệt mỏi

Mệt mỏi là triệu chứng khá phổ biến.

Người bệnh có thể cảm thấy:

• Yếu sức.
• Uể oải.
• Khó tập trung.
• Không muốn vận động.
• Ăn uống kém.

Ngay cả sau khi đã hết các triệu chứng chính, cơ thể đôi khi vẫn cần thêm thời gian để hồi phục hoàn toàn.

Sốt xuất huyết có nhất thiết phải xuất huyết không?

Không.

Đây là một trong những hiểu lầm khá phổ biến.

Tên gọi "sốt xuất huyết" khiến nhiều người nghĩ rằng phải xuất hiện chảy máu hoặc các chấm xuất huyết trên da mới được xem là mắc bệnh.

Thực tế, người bệnh có thể mắc sốt xuất huyết mà chưa xuất hiện dấu hiệu chảy máu rõ rệt.

Do đó, không nên chờ đến khi xuất hiện:

• Chảy máu cam.
• Chảy máu chân răng.
• Chấm xuất huyết trên da.
• Nôn ra máu.
• Đi ngoài ra máu.

mới nghĩ đến khả năng mắc sốt xuất huyết.

Nếu đang sốt kèm đau đầu, đau mỏi cơ thể, đau sau hốc mắt, buồn nôn hoặc có các biểu hiện nghi ngờ khác, người bệnh nên theo dõi sát và đi khám khi cần thiết.

Các giai đoạn của sốt xuất huyết

Hiểu được diễn tiến của bệnh giúp người bệnh tránh chủ quan, đặc biệt vào thời điểm bắt đầu hạ sốt.

Giai đoạn sốt

Trong những ngày đầu, người bệnh thường có các biểu hiện như:

• Sốt cao.
• Đau đầu.
• Đau cơ.
• Đau khớp.
• Mệt mỏi.
• Chán ăn.
• Buồn nôn.
• Có thể xuất hiện phát ban.

Các biểu hiện này khá giống một số bệnh nhiễm virus khác nên đôi khi khó phân biệt chỉ dựa trên triệu chứng.

Giai đoạn cần theo dõi đặc biệt

Sau một vài ngày sốt, nhiệt độ cơ thể có thể bắt đầu giảm.

Nhiều người nghĩ rằng hạ sốt đồng nghĩa với việc bệnh đã khỏi.

Tuy nhiên, đây lại là giai đoạn cần đặc biệt theo dõi.

Một số người có thể bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo bệnh diễn tiến nặng vào thời điểm này.

Vì vậy:

Hết sốt không đồng nghĩa chắc chắn đã hết nguy hiểm.

Người bệnh vẫn cần theo dõi tình trạng sức khỏe trong những ngày tiếp theo.

Giai đoạn hồi phục

Nếu bệnh tiến triển thuận lợi, người bệnh sẽ dần:

• Ăn uống tốt hơn.
• Tỉnh táo hơn.
• Giảm đau nhức.
• Đi tiểu bình thường.
• Cảm thấy cơ thể khỏe hơn.

Tuy nhiên, cảm giác mệt mỏi có thể kéo dài thêm một thời gian sau khi các triệu chứng khác đã giảm.

Dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết nặng

Một số triệu chứng có thể cho thấy người bệnh đang chuyển sang tình trạng nghiêm trọng hơn.

Không nên tiếp tục tự theo dõi tại nhà nếu xuất hiện những dấu hiệu dưới đây.

Đau bụng nhiều

Đau bụng dữ dội hoặc đau bụng tăng dần cần được đặc biệt lưu ý.

Nếu đau bụng xuất hiện sau khi người bệnh vừa hạ sốt thì càng không nên chủ quan.

Nôn liên tục

Nôn nhiều lần khiến cơ thể mất nước và có thể là dấu hiệu cảnh báo.

Cần đi khám nếu người bệnh:

• Nôn liên tục.
• Không uống được nước.
• Ăn gì cũng nôn.
• Cơ thể ngày càng mệt.

Chảy máu bất thường

Các dấu hiệu có thể bao gồm:

• Chảy máu cam.
• Chảy máu chân răng.
• Nôn ra máu.
• Đi ngoài có máu.
• Xuất huyết bất thường.

Khi xuất hiện các triệu chứng này, người bệnh nên được đánh giá y tế càng sớm càng tốt.

Lừ đừ hoặc bứt rứt bất thường

Nếu người bệnh đột nhiên trở nên:

• Lừ đừ.
• Khó đánh thức.
• Mệt lả.
• Vật vã.
• Bồn chồn bất thường.

đây có thể là dấu hiệu sức khỏe đang xấu đi.

Khó thở hoặc thở nhanh

Tình trạng thở nhanh, hụt hơi hoặc khó thở không nên được xem nhẹ.

Nếu người bệnh có biểu hiện hô hấp bất thường, cần đến cơ sở y tế.

Da lạnh hoặc tái

Tay chân lạnh, da tái, mệt lả hoặc cảm giác yếu nhiều có thể là dấu hiệu tuần hoàn không ổn định.

Đây là tình trạng cần được xử trí y tế kịp thời.

Sốt xuất huyết khi nào cần nhập viện?

Không phải mọi trường hợp sốt xuất huyết đều cần nhập viện.

Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng cụ thể để quyết định người bệnh có thể theo dõi tại nhà hay cần điều trị tại bệnh viện.

Tuy nhiên, cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện:

• Đau bụng nhiều hoặc đau tăng dần.
• Nôn liên tục.
• Chảy máu bất thường.
• Nôn ra máu.
• Đi ngoài có máu.
• Khó thở.
• Thở nhanh.
• Lừ đừ.
• Vật vã.
• Tay chân lạnh.
• Da tái.
• Không uống được nước.
• Đi tiểu rất ít.
• Tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh.
• Mệt nhiều bất thường sau khi vừa hạ sốt.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cũng cần được theo dõi cẩn thận hơn.

Vì sao sốt xuất huyết hạ sốt vẫn có thể nguy hiểm?

Đây là vấn đề rất dễ gây chủ quan.

Khi người bệnh sốt cao liên tục trong vài ngày rồi đột nhiên hết sốt, gia đình thường nghĩ rằng bệnh đang khỏi.

Tuy nhiên, sốt xuất huyết có thể bước vào giai đoạn cần theo dõi đặc biệt ngay khi nhiệt độ bắt đầu giảm.

Trong khoảng thời gian này, cần chú ý nếu người bệnh xuất hiện:

• Đau bụng.
• Nôn nhiều.
• Chảy máu.
• Lừ đừ.
• Bứt rứt.
• Thở nhanh.
• Khó thở.
• Tay chân lạnh.
• Mệt lả.

Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, nên đưa người bệnh đến cơ sở y tế thay vì tiếp tục tự theo dõi tại nhà.

Sốt xuất huyết được chẩn đoán như thế nào?

Các triệu chứng có thể giúp bác sĩ nghĩ đến khả năng mắc sốt xuất huyết nhưng không phải lúc nào cũng đủ để chẩn đoán chính xác.

Tùy vào thời điểm mắc bệnh và tình trạng thực tế, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm phù hợp.

Các xét nghiệm có thể giúp:

• Hỗ trợ xác định nhiễm virus Dengue.
• Theo dõi số lượng tiểu cầu.
• Theo dõi hematocrit.
• Đánh giá diễn tiến của bệnh.
• Phát hiện nguy cơ bệnh chuyển nặng.

Kết quả xét nghiệm cần được đánh giá cùng với triệu chứng và ngày mắc bệnh.

Không nên chỉ nhìn vào một chỉ số duy nhất rồi tự kết luận mức độ nặng nhẹ.

Sốt xuất huyết giảm tiểu cầu có nguy hiểm không?

Giảm tiểu cầu là tình trạng thường gặp trong quá trình mắc sốt xuất huyết.

Tiểu cầu có vai trò quan trọng trong quá trình đông máu. Khi lượng tiểu cầu giảm, nguy cơ chảy máu có thể tăng trong một số trường hợp.

Tuy nhiên, số lượng tiểu cầu không phải yếu tố duy nhất quyết định bệnh có nguy hiểm hay không.

Bác sĩ còn cần đánh giá nhiều yếu tố khác như:

• Tình trạng chảy máu.
• Huyết áp.
• Tuần hoàn.
• Hematocrit.
• Mức độ tỉnh táo.
• Lượng nước tiểu.
• Diễn tiến triệu chứng.
• Ngày mắc bệnh.

Vì vậy, không nên tự kết luận rằng tiểu cầu chưa giảm nhiều thì chắc chắn không nguy hiểm.

Người bị sốt xuất huyết nên làm gì tại nhà?

Nếu người bệnh được bác sĩ cho phép theo dõi tại nhà, việc chăm sóc đúng cách rất quan trọng.

Uống đủ nước

Sốt cao và ăn uống kém có thể khiến cơ thể mất nước.

Người bệnh nên uống nước đều trong ngày.

Có thể sử dụng:

• Nước lọc.
• Nước canh.
• Dung dịch bù nước và điện giải theo hướng dẫn phù hợp.

Không nên cố uống quá nhiều nước trong một lần.

Nghỉ ngơi đầy đủ

Người bệnh nên nghỉ ngơi và hạn chế vận động mạnh.

Cơ thể cần năng lượng để phục hồi nên tránh làm việc quá sức hoặc tập luyện thể thao trong thời gian mắc bệnh.

Theo dõi triệu chứng mỗi ngày

Người chăm sóc nên ghi nhớ ngày bắt đầu sốt và theo dõi:

• Nhiệt độ cơ thể.
• Mức độ tỉnh táo.
• Tình trạng ăn uống.
• Đau bụng.
• Nôn.
• Chảy máu.
• Lượng nước tiểu.
• Tình trạng hô hấp.
• Mức độ mệt mỏi.

Nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường, cần đưa người bệnh đi khám.

Bị sốt xuất huyết nên dùng thuốc hạ sốt nào?

Paracetamol thường được sử dụng để giảm đau và hạ sốt trong trường hợp sốt xuất huyết khi phù hợp.

Liều dùng cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ hoặc thông tin sử dụng thuốc phù hợp với độ tuổi và cân nặng.

Người bệnh không nên tự ý sử dụng aspirin hoặc ibuprofen khi nghi ngờ sốt xuất huyết vì các thuốc này có thể làm tăng nguy cơ chảy máu trong một số trường hợp.

Cũng không nên tự ý kết hợp nhiều loại thuốc hạ sốt hoặc thuốc giảm đau khác nhau.

Đặc biệt với trẻ em, cần tính liều thuốc cẩn thận theo cân nặng.

Có nên tự truyền dịch khi bị sốt xuất huyết?

Không nên tự ý truyền dịch tại nhà.

Việc bù dịch cho người mắc sốt xuất huyết cần được đánh giá dựa trên:

• Cân nặng.
• Mức độ mất nước.
• Huyết áp.
• Tuần hoàn.
• Giai đoạn bệnh.
• Tình trạng tim mạch.
• Kết quả xét nghiệm.

Truyền dịch quá mức hoặc không đúng thời điểm có thể gây ra những vấn đề nghiêm trọng.

Nếu người bệnh nôn nhiều, không uống được nước hoặc có biểu hiện mất nước, nên đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Sốt xuất huyết có lây từ người sang người không?

Sốt xuất huyết chủ yếu không lây trực tiếp qua tiếp xúc thông thường giữa người với người.

Đường truyền phổ biến là:

Người mang virus → muỗi hút máu → muỗi nhiễm virus → muỗi đốt người khác.

Vì vậy, khi trong gia đình có người mắc sốt xuất huyết, cần hạn chế để người bệnh tiếp tục bị muỗi đốt.

Điều này giúp giảm khả năng muỗi nhiễm virus rồi truyền sang những người khác trong khu vực.

Cách phòng ngừa sốt xuất huyết

Phòng muỗi và hạn chế nơi muỗi sinh sản là biện pháp rất quan trọng để giảm nguy cơ mắc bệnh.

Loại bỏ nước đọng

Thường xuyên kiểm tra:

• Chậu cây.
• Xô chậu.
• Chai lọ.
• Lốp xe cũ.
• Máng nước.
• Khay chứa nước.
• Các vật dụng ngoài trời.

Không nên để nước đọng lâu ngày vì đây là môi trường thuận lợi để muỗi sinh sản.

Đậy kín dụng cụ chứa nước

Các bể nước, thùng chứa hoặc dụng cụ chứa nước sinh hoạt nên được đậy kín.

Nên vệ sinh định kỳ để hạn chế muỗi đẻ trứng.

Chủ động phòng muỗi đốt

Có thể áp dụng:

• Mặc quần áo dài.
• Sử dụng sản phẩm chống muỗi phù hợp.
• Lắp lưới chống muỗi.
• Ngủ màn.
• Giữ môi trường sống sạch sẽ.
• Phát quang cây cối rậm rạp quanh nhà.

Phòng muỗi cần được thực hiện cả ban ngày lẫn ban đêm.

Những ai cần đặc biệt thận trọng khi mắc sốt xuất huyết?

Bất kỳ ai cũng có khả năng mắc sốt xuất huyết.

Tuy nhiên, một số nhóm cần được theo dõi kỹ hơn như:

• Trẻ nhỏ.
• Phụ nữ mang thai.
• Người cao tuổi.
• Người có bệnh tim mạch.
• Người có bệnh thận.
• Người có bệnh gan.
• Người có các bệnh nền khác.
• Người từng mắc sốt xuất huyết trước đó.

Nếu thuộc nhóm nguy cơ cao, nên chủ động trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn theo dõi phù hợp.

Câu hỏi thường gặp về sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết mấy ngày thì khỏi?

Thời gian hồi phục khác nhau ở từng người.

Các triệu chứng cấp tính thường kéo dài trong một số ngày, sau đó sức khỏe dần cải thiện nếu không xuất hiện biến chứng.

Tuy nhiên, người bệnh có thể vẫn cảm thấy mệt trong một thời gian sau khi hết sốt.

Ngày thứ mấy của sốt xuất huyết nguy hiểm?

Khoảng thời gian sau vài ngày đầu mắc bệnh là giai đoạn cần theo dõi sát, đặc biệt khi người bệnh bắt đầu hạ sốt.

Không nên chỉ dựa vào nhiệt độ cơ thể để đánh giá bệnh đã khỏi.

Hết sốt có phải đã khỏi sốt xuất huyết?

Không nhất thiết.

Người bệnh vẫn cần theo dõi các triệu chứng trong thời gian sau khi hạ sốt.

Đặc biệt chú ý nếu xuất hiện:

• Đau bụng.
• Nôn nhiều.
• Chảy máu.
• Lừ đừ.
• Khó thở.
• Tay chân lạnh.

Sốt xuất huyết có tự khỏi không?

Nhiều trường hợp sốt xuất huyết nhẹ có thể hồi phục với chăm sóc hỗ trợ và theo dõi phù hợp.

Tuy nhiên, một số trường hợp có thể diễn tiến nặng.

Vì vậy, không nên chủ quan hoặc tự điều trị khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo.

Bị sốt xuất huyết lần hai có nguy hiểm không?

Một người có thể mắc sốt xuất huyết nhiều hơn một lần do virus Dengue có nhiều type khác nhau.

Người đã từng mắc bệnh vẫn cần tiếp tục thực hiện các biện pháp phòng muỗi và không nên cho rằng đã có miễn dịch hoàn toàn.

Khi nào nên đi khám?

Người đang sốt và nghi ngờ sốt xuất huyết nên cân nhắc thăm khám để được đánh giá tình trạng sức khỏe, đặc biệt nếu khu vực sinh sống đang có nhiều trường hợp mắc bệnh.

Cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện:

• Đau bụng nhiều.
• Nôn liên tục.
• Chảy máu bất thường.
• Nôn ra máu.
• Đi ngoài ra máu.
• Khó thở hoặc thở nhanh.
• Lừ đừ.
• Vật vã.
• Tay chân lạnh.
• Da tái.
• Không uống được nước.
• Đi tiểu ít bất thường.
• Mệt lả.
• Tình trạng xấu đi sau khi hạ sốt.

Không nên chờ đến khi tình trạng trở nên nghiêm trọng mới đến bệnh viện.

Kết luận

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra và được lây truyền chủ yếu qua muỗi Aedes.

Các dấu hiệu sốt xuất huyết thường gặp gồm sốt cao, đau đầu, đau sau hốc mắt, đau cơ khớp, mệt mỏi, buồn nôn và có thể xuất hiện phát ban.

Điều đặc biệt quan trọng là không nên chủ quan khi người bệnh bắt đầu hạ sốt.

Đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu bất thường, lừ đừ, khó thở, tay chân lạnh hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh có thể là những dấu hiệu cần được đánh giá y tế sớm.

Chủ động phòng muỗi, loại bỏ nước đọng, theo dõi sát triệu chứng và đi khám đúng thời điểm là những biện pháp quan trọng giúp hạn chế nguy cơ biến chứng do sốt xuất huyết.