Trào ngược dạ dày thực quản là gì?

Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là tình trạng các chất trong dạ dày, bao gồm dịch axit, thường xuyên đi ngược lên thực quản và gây ra các triệu chứng khó chịu hoặc biến chứng.

Trào ngược đôi khi có thể xảy ra ở người khỏe mạnh. Tuy nhiên, khi tình trạng này lặp lại thường xuyên, gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc làm tổn thương thực quản, có thể được xem là bệnh trào ngược dạ dày thực quản.

Một trong những triệu chứng điển hình nhất là ợ nóng – cảm giác nóng rát phía sau xương ức, thường xuất hiện sau ăn và có thể nặng hơn khi nằm hoặc cúi người. Người bệnh cũng có thể cảm thấy vị chua hoặc thức ăn trào ngược lên cổ họng.

Những dấu hiệu trào ngược dạ dày thường gặp

Không phải tất cả người bị GERD đều có triệu chứng giống nhau. Một số biểu hiện thường gặp gồm:

1. Ợ nóng

Đây là cảm giác nóng rát ở vùng giữa ngực hoặc phía sau xương ức.

Triệu chứng thường xuất hiện sau ăn, đặc biệt khi ăn nhiều, và có thể tăng lên khi nằm xuống hoặc cúi người.

2. Ợ chua, trào thức ăn

Bạn có thể cảm thấy:

• Vị chua hoặc đắng trong miệng.
• Dịch hoặc thức ăn trào lên cổ.
• Cảm giác nóng từ vùng bụng hoặc ngực lên cổ họng.

Đây là những biểu hiện khá điển hình của hiện tượng dịch dạ dày đi ngược lên thực quản.

3. Đau hoặc nóng rát vùng thượng vị

Một số người có cảm giác khó chịu ở vùng bụng trên, đặc biệt sau bữa ăn.

Tuy nhiên, đau vùng thượng vị không phải triệu chứng đặc hiệu của GERD và có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý tiêu hóa khác.

4. Khó chịu khi nằm xuống

Một số người nhận thấy triệu chứng trào ngược rõ hơn vào buổi tối hoặc khi vừa ăn xong đã nằm.

Nếu thường xuyên bị trào ngược ban đêm, việc điều chỉnh thời điểm ăn và tư thế ngủ có thể giúp giảm triệu chứng.

Trào ngược dạ dày có thể gây ho và khàn tiếng không?

Có.

GERD không chỉ gây các triệu chứng ở thực quản. Một số người có thể xuất hiện:

• Ho kéo dài.
• Khàn tiếng.
• Đau hoặc kích ứng họng.
• Cảm giác vướng ở cổ.
• Buồn nôn.
• Khó nuốt hoặc đau khi nuốt.

NIDDK ghi nhận ho mạn tính và khàn tiếng có thể liên quan đến GERD, mặc dù các triệu chứng này cũng có nhiều nguyên nhân khác.

Vì vậy, nếu ho kéo dài, không nên tự kết luận nguyên nhân là do trào ngược mà cần được đánh giá nếu triệu chứng không cải thiện.

Nguyên nhân gây trào ngược dạ dày thực quản

1. Cơ vòng thực quản dưới hoạt động không hiệu quả

Giữa thực quản và dạ dày có một cơ vòng giúp hạn chế thức ăn và dịch dạ dày đi ngược lên.

Khi cơ vòng này yếu hoặc giãn ra không đúng lúc, dịch trong dạ dày có thể trào ngược vào thực quản.

2. Thừa cân hoặc béo phì

Trọng lượng cơ thể tăng có thể làm tăng áp lực trong ổ bụng, từ đó góp phần làm tăng nguy cơ trào ngược.

Nếu đang thừa cân hoặc béo phì và có GERD, bác sĩ có thể khuyến nghị giảm cân bằng phương pháp phù hợp.

3. Mang thai

Trong thai kỳ, thay đổi hormone và áp lực từ tử cung lớn dần có thể khiến tình trạng trào ngược dễ xuất hiện hơn.

Phụ nữ mang thai nếu thường xuyên bị ợ nóng hoặc trào ngược nên trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng thuốc.

4. Thói quen ăn uống

Một số loại thực phẩm và đồ uống có thể làm triệu chứng trào ngược nặng hơn ở từng người.

Các nhóm thường được ghi nhận gồm:

• Đồ ăn nhiều chất béo.
• Đồ cay.
• Chocolate.
• Cà phê và đồ uống chứa caffeine.
• Bạc hà.
• Rượu bia.
• Một số thực phẩm có tính axit như cam, chanh, cà chua.

Tuy nhiên, không phải ai bị GERD cũng cần loại bỏ tất cả những thực phẩm trên. Điều quan trọng là xác định những món thực sự kích hoạt triệu chứng của chính bạn.

Ăn quá no có làm trào ngược nặng hơn?

Có thể.

Một bữa ăn quá lớn có thể khiến dạ dày căng đầy và làm triệu chứng khó chịu rõ hơn ở một số người.

Thay vì ăn quá nhiều trong một bữa, bạn có thể:

• Ăn với lượng vừa phải.
• Ăn chậm.
• Nhai kỹ.
• Hạn chế những bữa quá lớn vào buổi tối.

Đây là những thay đổi đơn giản nhưng có thể hữu ích trong việc kiểm soát triệu chứng.

Ăn xong bao lâu thì được nằm?

Nếu thường xuyên bị trào ngược dạ dày vào ban đêm, nên tránh nằm hoặc đi ngủ ngay sau khi ăn.

NIDDK khuyến nghị người có triệu chứng GERD về đêm nên ăn ít nhất 3 giờ trước khi nằm hoặc đi ngủ.

Đây là một trong những thay đổi lối sống tương đối đơn giản mà người bị trào ngược có thể áp dụng.

Người bị trào ngược dạ dày nên ăn gì?

Không có một thực đơn duy nhất phù hợp với tất cả người bệnh. Tuy nhiên, bạn có thể ưu tiên chế độ ăn cân bằng và theo dõi những thực phẩm khiến triệu chứng xuất hiện.

Một số nguyên tắc có thể áp dụng:

Ưu tiên

• Rau củ phù hợp với khả năng dung nạp.
• Trái cây không làm bạn tăng triệu chứng.
• Ngũ cốc và thực phẩm giàu chất xơ.
• Nguồn protein ít chất béo.
• Bữa ăn vừa phải.

Theo dõi và hạn chế nếu gây triệu chứng

• Đồ chiên rán nhiều dầu mỡ.
• Thực phẩm quá cay.
• Chocolate.
• Cà phê.
• Rượu bia.
• Bạc hà.
• Thực phẩm có tính axit.

Danh sách này mang tính tham khảo vì tác nhân kích thích có thể khác nhau giữa từng người.

Người bị trào ngược có nên uống cà phê không?

Caffeine có thể làm triệu chứng trào ngược nặng hơn ở một số người.

Nếu nhận thấy ợ nóng hoặc trào ngược xuất hiện sau khi uống cà phê, bạn có thể thử giảm lượng uống hoặc tạm ngừng để theo dõi sự thay đổi của triệu chứng.

Không nhất thiết tất cả người bị GERD phải loại bỏ hoàn toàn cà phê nếu cơ thể vẫn dung nạp tốt.

Người bị trào ngược có nên uống rượu bia?

Rượu có thể là yếu tố kích thích triệu chứng ở một số người và được liệt kê trong nhóm đồ uống có thể liên quan đến GERD.

Nếu thường xuyên bị ợ nóng hoặc trào ngược, việc hạn chế hoặc tránh rượu bia có thể giúp bạn xác định liệu đây có phải yếu tố khiến triệu chứng nặng hơn hay không.

Cách giảm trào ngược dạ dày tại nhà

1. Không nằm ngay sau khi ăn

Đây là một trong những thay đổi quan trọng nếu triệu chứng thường xuất hiện vào ban đêm.

Hãy cố gắng hoàn thành bữa tối trước giờ ngủ ít nhất khoảng 3 giờ.

2. Nâng cao phần đầu giường khi trào ngược về đêm

Nếu thường xuyên bị trào ngược khi ngủ, có thể nâng phần đầu của giường khoảng 15–20 cm hoặc sử dụng một loại nêm phù hợp để nâng phần thân trên.

Chỉ chồng thêm nhiều gối dưới đầu không phải lúc nào cũng tạo được tư thế nâng phù hợp.

3. Duy trì cân nặng hợp lý

Nếu đang thừa cân hoặc béo phì, giảm cân theo kế hoạch phù hợp có thể giúp giảm triệu chứng GERD.

Không nên áp dụng các phương pháp giảm cân cấp tốc hoặc nhịn ăn kéo dài.

4. Hạn chế hút thuốc

Hút thuốc có thể ảnh hưởng đến chức năng của cơ vòng thực quản dưới và góp phần làm tăng nguy cơ trào ngược.

Bỏ thuốc không chỉ có lợi cho GERD mà còn mang lại nhiều lợi ích sức khỏe khác.

5. Xác định thực phẩm kích hoạt triệu chứng

Thay vì kiêng khem quá mức, bạn có thể ghi lại:

Ăn gì → thời gian xuất hiện triệu chứng → mức độ triệu chứng.

Sau một thời gian, bạn có thể nhận biết những loại thực phẩm hoặc đồ uống thực sự khiến tình trạng của mình trở nên tồi tệ hơn.

Thuốc điều trị trào ngược dạ dày gồm những loại nào?

Việc điều trị phụ thuộc vào mức độ và tần suất triệu chứng.

Một số nhóm thuốc thường được sử dụng gồm:

Thuốc kháng acid

Có tác dụng trung hòa axit và thường được sử dụng để giảm nhanh các triệu chứng nhẹ.

Tuy nhiên, không nên tự sử dụng thuốc kháng acid hằng ngày hoặc kéo dài để điều trị triệu chứng nặng mà chưa trao đổi với bác sĩ.

Thuốc chẹn H2

Nhóm thuốc này làm giảm lượng axit mà dạ dày sản xuất.

Thuốc ức chế bơm proton – PPI

PPI làm giảm sản xuất axit và có khả năng giúp niêm mạc thực quản bị tổn thương có thời gian hồi phục. Đây là một trong những nhóm thuốc được sử dụng phổ biến trong điều trị GERD.

Lưu ý: Không nên tự mua thuốc điều trị trào ngược và sử dụng kéo dài mà không được tư vấn. Nếu thường xuyên phải dùng thuốc không kê đơn để kiểm soát triệu chứng, bạn nên trao đổi với bác sĩ.

Trào ngược dạ dày có cần nội soi không?

Không phải trường hợp nào cũng cần nội soi ngay.

Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể đánh giá GERD dựa trên triệu chứng và bệnh sử. Nếu triệu chứng không cải thiện sau điều trị, tái phát hoặc có dấu hiệu cảnh báo, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm như nội soi đường tiêu hóa trên hoặc những phương pháp đánh giá khác.

Nội soi có thể giúp bác sĩ quan sát thực quản, dạ dày và tá tràng, đồng thời phát hiện một số tổn thương hoặc biến chứng.

Khi nào trào ngược dạ dày cần đi khám?

Bạn nên đi khám nếu:

• Triệu chứng xảy ra thường xuyên.
• Ợ nóng hoặc trào ngược ảnh hưởng đến sinh hoạt.
• Thay đổi chế độ ăn và lối sống nhưng không cải thiện.
• Thường xuyên phải sử dụng thuốc không kê đơn.
• Triệu chứng ngày càng nặng.
• Có cảm giác khó nuốt hoặc đau khi nuốt.
• Nôn kéo dài.
• Sụt cân không chủ ý.

Những dấu hiệu này có thể cần được đánh giá để xác định nguyên nhân và loại trừ biến chứng.

Đừng nhầm trào ngược với đau ngực do tim

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng.

Ợ nóng có thể gây cảm giác nóng rát ở ngực, nhưng đau ngực cũng có thể là biểu hiện của bệnh tim.

Nếu đau ngực dữ dội, đặc biệt khi đi kèm:

• Khó thở.
• Vã mồ hôi.
• Chóng mặt hoặc ngất.
• Đau lan lên hàm, cổ hoặc cánh tay.
• Cảm giác đè nặng hoặc bóp nghẹt ở ngực.

không nên tự cho rằng đó là trào ngược dạ dày. Cần được đánh giá y tế khẩn cấp. NIDDK cũng khuyến cáo người có đau ngực cần được bác sĩ đánh giá để loại trừ các nguyên nhân nghiêm trọng.

Trào ngược dạ dày có gây biến chứng không?

GERD kéo dài và không được kiểm soát có thể gây tổn thương thực quản.

Một số biến chứng có thể gặp gồm:

• Viêm thực quản.
• Loét hoặc chảy máu thực quản.
• Hẹp thực quản.
• Barrett thực quản.

Không phải người bị GERD đều gặp các biến chứng này, nhưng đây là lý do không nên xem nhẹ tình trạng trào ngược kéo dài.

7 thói quen giúp kiểm soát trào ngược dạ dày

Bạn có thể bắt đầu từ những thay đổi đơn giản:

1. Ăn lượng vừa phải, tránh ăn quá no.
2. Không nằm trong khoảng 3 giờ sau bữa ăn.
3. Theo dõi và hạn chế thực phẩm kích hoạt triệu chứng.
4. Hạn chế rượu bia nếu chúng làm triệu chứng tăng.
5. Hạn chế hút thuốc và hướng tới bỏ thuốc.
6. Duy trì cân nặng hợp lý.
7. Nếu trào ngược về đêm, cân nhắc nâng phần đầu giường phù hợp.

Câu hỏi thường gặp về trào ngược dạ dày

Trào ngược dạ dày có tự khỏi không?

Một số trường hợp triệu chứng nhẹ có thể cải thiện khi thay đổi chế độ ăn uống và sinh hoạt. Tuy nhiên, nếu triệu chứng lặp lại thường xuyên hoặc kéo dài, nên được bác sĩ đánh giá thay vì chỉ tự điều trị.

Trào ngược dạ dày có phải do ăn chua không?

Không hoàn toàn. Nhiều yếu tố có thể liên quan đến GERD, bao gồm chức năng cơ vòng thực quản, cân nặng, thai kỳ, hút thuốc, một số thuốc và các yếu tố trong chế độ ăn.

Uống sữa có giảm trào ngược không?

Sữa không phải phương pháp điều trị GERD. Tùy loại sữa và cơ địa, một số người có thể cảm thấy dễ chịu nhưng người khác lại thấy triệu chứng tăng lên. Không nên xem sữa như biện pháp điều trị thay thế.

Có nên uống nước chanh khi bị trào ngược?

Không có cơ sở để xem nước chanh là phương pháp điều trị GERD. Thực phẩm có tính axit như cam, chanh có thể làm triệu chứng nặng hơn ở một số người.

Trào ngược dạ dày có gây ho không?

Có thể. GERD có thể liên quan đến ho mạn tính hoặc khàn tiếng, nhưng ho kéo dài cũng có nhiều nguyên nhân khác nên cần đánh giá nếu triệu chứng dai dẳng.

Kết luận

Trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng phổ biến với các biểu hiện như ợ nóng, ợ chua, thức ăn hoặc dịch dạ dày trào lên cổ họng. Một số người còn có ho kéo dài, khàn tiếng hoặc khó nuốt.

Việc điều chỉnh thói quen ăn uống, tránh nằm ngay sau khi ăn, kiểm soát cân nặng, hạn chế các yếu tố kích thích và nâng đầu giường khi có triệu chứng ban đêm có thể giúp kiểm soát GERD ở nhiều người.

Tuy nhiên, nếu triệu chứng thường xuyên, kéo dài, không cải thiện hoặc xuất hiện khó nuốt, nôn kéo dài, sụt cân không chủ ý, chảy máu tiêu hóa hay đau ngực, bạn nên đi khám để được đánh giá nguyên nhân và điều trị phù hợp.