RSV Là Gì? Dấu Hiệu Nhiễm Virus RSV Ở Trẻ Nhỏ Cha Mẹ Cần Biết

RSV là một loại virus đường hô hấp rất phổ biến, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Phần lớn trường hợp chỉ gây triệu chứng giống cảm lạnh, nhưng ở một số trẻ, virus có thể gây viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi và khiến trẻ khó thở.

Điều khiến nhiều cha mẹ lo lắng là bệnh có thể bắt đầu khá nhẹ với sổ mũi, ho hoặc sốt nhẹ, sau đó xuất hiện khò khè, thở nhanh hoặc bú kém.

Vì vậy, việc nhận biết sớm các dấu hiệu nhiễm RSV, đặc biệt là những biểu hiện về hô hấp, rất quan trọng để biết khi nào có thể tiếp tục theo dõi tại nhà và khi nào cần đưa trẻ đến cơ sở y tế.

RSV là gì?

RSV là viết tắt của Respiratory Syncytial Virus, một loại virus gây nhiễm trùng đường hô hấp.

Virus có thể ảnh hưởng đến:

• Mũi.
• Họng.
• Khí quản.
• Phế quản.
• Tiểu phế quản.
• Phổi.

RSV có thể gây bệnh ở mọi lứa tuổi, nhưng trẻ nhỏ là nhóm thường được quan tâm nhiều nhất vì đường thở của trẻ còn nhỏ và dễ bị ảnh hưởng khi niêm mạc sưng viêm.

Ở trẻ lớn và người trưởng thành khỏe mạnh, RSV thường chỉ gây triệu chứng giống cảm lạnh.

Vì sao RSV đáng lưu ý ở trẻ nhỏ?

Đường thở của trẻ nhỏ có kích thước hẹp hơn người lớn.

Khi virus làm niêm mạc bị viêm, sưng và tăng tiết dịch, luồng không khí có thể bị cản trở rõ hơn.

Điều này khiến trẻ dễ xuất hiện:

• Khò khè.
• Thở nhanh.
• Khó thở.
• Bú kém.
• Mệt.

Nguy cơ bệnh nặng thường cao hơn ở một số nhóm trẻ có yếu tố nguy cơ.

RSV lây qua đường nào?

RSV là virus có khả năng lây lan khá dễ trong cộng đồng.

Virus có thể lây khi người nhiễm:

• Ho.
• Hắt hơi.
• Nói chuyện ở khoảng cách gần.

Các giọt dịch chứa virus có thể tiếp xúc với:

• Mũi.
• Miệng.
• Mắt.

RSV cũng có thể lây qua tay và bề mặt.

Ví dụ:

Một người bệnh ho vào tay rồi chạm vào đồ chơi.

Trẻ khác cầm đồ chơi đó rồi đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng.

Virus có thể được truyền sang trẻ.

RSV thường gặp ở độ tuổi nào?

RSV có thể gặp ở mọi lứa tuổi.

Tuy nhiên, bệnh thường được chú ý nhiều ở:

• Trẻ sơ sinh.
• Trẻ dưới 2 tuổi.
• Trẻ sinh non.
• Trẻ có bệnh tim hoặc phổi.
• Trẻ có hệ miễn dịch suy yếu.

Ở trẻ lớn hơn, triệu chứng thường nhẹ hơn và giống một đợt cảm lạnh thông thường.

Thời gian ủ bệnh RSV bao lâu?

Sau khi tiếp xúc với virus, triệu chứng thường không xuất hiện ngay.

Trẻ có thể bắt đầu có biểu hiện sau vài ngày.

Các dấu hiệu ban đầu thường khá nhẹ nên cha mẹ có thể nghĩ trẻ chỉ đang cảm lạnh.

Sau đó, ở một số trẻ, triệu chứng hô hấp có thể rõ hơn.

Triệu chứng RSV ở trẻ thường gặp

Sổ mũi

Sổ mũi thường là một trong những biểu hiện đầu tiên.

Dịch mũi có thể trong và khiến trẻ:

• Khó chịu.
• Khó bú.
• Ngủ không ngon.

Ở trẻ sơ sinh, chỉ cần nghẹt mũi cũng có thể ảnh hưởng khá nhiều đến việc bú.

Nghẹt mũi

Nghẹt mũi có thể khiến trẻ phải:

• Thở bằng miệng.
• Bú ngắt quãng.
• Ngủ không sâu.

Cha mẹ nên chú ý làm sạch mũi phù hợp nếu trẻ có nhiều dịch.

Ho

Ho có thể xuất hiện sau các triệu chứng mũi.

Ban đầu trẻ có thể chỉ ho nhẹ, sau đó ho nhiều hơn.

Ho có thể:

• Khô.
• Có đờm.
• Thành từng cơn.

Nếu ho kèm thở nhanh hoặc co kéo lồng ngực, cần đặc biệt chú ý.

Sốt

Một số trẻ mắc RSV có thể sốt.

Tuy nhiên, không phải trẻ nào cũng sốt.

Mức độ sốt cũng khác nhau giữa từng trẻ.

Vì vậy, không nên dựa vào việc có sốt hay không để đánh giá bệnh nặng hay nhẹ.

Bú kém hoặc ăn kém

Khi bị nghẹt mũi và khó thở, trẻ có thể:

• Bú ít hơn.
• Ngừng bú nhiều lần để thở.
• Ăn ít.
• Uống nước kém.

Ở trẻ nhỏ, đây là dấu hiệu rất cần theo dõi vì mất nước có thể xảy ra nhanh hơn người lớn.

Khò khè

Khò khè là âm thanh bất thường khi trẻ thở.

Âm thanh này có thể xuất hiện khi đường thở nhỏ bị hẹp.

RSV là một trong những nguyên nhân thường gặp gây viêm tiểu phế quản và khò khè ở trẻ nhỏ.

Nếu trẻ khò khè lần đầu hoặc khò khè rõ, nên được bác sĩ đánh giá.

RSV và viêm tiểu phế quản có giống nhau không?

Không hoàn toàn.

RSV là một loại virus.

Viêm tiểu phế quản là tình trạng viêm ở các đường thở nhỏ trong phổi.

RSV là một trong những nguyên nhân phổ biến gây viêm tiểu phế quản ở trẻ nhỏ.

Ngoài RSV, một số virus khác cũng có thể gây tình trạng tương tự.

Khi trẻ bị viêm tiểu phế quản, có thể xuất hiện:

• Ho.
• Khò khè.
• Thở nhanh.
• Khó thở.
• Bú kém.

RSV có gây viêm phổi không?

Có thể.

Ở một số trẻ, RSV có thể gây nhiễm trùng sâu hơn ở đường hô hấp dưới và liên quan đến viêm phổi.

Nguy cơ thường cao hơn ở:

• Trẻ sơ sinh.
• Trẻ sinh non.
• Trẻ có bệnh nền.
• Trẻ có hệ miễn dịch yếu.

Nếu trẻ ho kèm khó thở hoặc tình trạng xấu đi nhanh, nên đưa trẻ đi khám.

Dấu hiệu RSV trở nặng ở trẻ

Cha mẹ nên đặc biệt chú ý các biểu hiện dưới đây.

Thở nhanh

Nếu trẻ thở nhanh hơn bình thường, đây có thể là dấu hiệu đường hô hấp đang bị ảnh hưởng.

Không chỉ đếm nhịp thở, cha mẹ còn nên quan sát cách trẻ thở.

Co kéo lồng ngực

Khi trẻ phải gắng sức để hít vào, vùng:

• Dưới xương sườn.
• Giữa các xương sườn.
• Trên xương ức.

có thể lõm xuống theo mỗi nhịp thở.

Đây là dấu hiệu trẻ đang phải cố gắng để thở.

Phập phồng cánh mũi

Cánh mũi mở rộng theo từng nhịp thở có thể là dấu hiệu trẻ đang khó thở.

Bú kém rõ

Nếu trẻ thường bú tốt nhưng đột nhiên:

• Bú rất ít.
• Không bú.
• Bú vài giây rồi phải dừng lại để thở.

nên được đánh giá y tế.

Mệt hoặc li bì

Trẻ trở nên:

• Ít phản ứng.
• Ngủ nhiều bất thường.
• Khó đánh thức.
• Không chơi như bình thường.

là dấu hiệu cần chú ý.

Tím môi hoặc da tái

Môi tím hoặc da có màu bất thường có thể là dấu hiệu thiếu oxy.

Trường hợp này cần được đưa đi cấp cứu.

Khi nào trẻ mắc RSV cần đi khám?

Nên đưa trẻ đi khám nếu:

• Ho ngày càng nhiều.
• Khò khè.
• Bú kém.
• Ăn uống giảm rõ.
• Sốt kéo dài.
• Trẻ nhỏ dưới vài tháng tuổi xuất hiện triệu chứng hô hấp.
• Cha mẹ cảm thấy trẻ thở khác bình thường.

Với trẻ rất nhỏ, không nên chờ đến khi triệu chứng quá rõ mới đi khám.

Dấu hiệu cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay

Cần đi khám ngay hoặc cấp cứu nếu trẻ có:

• Khó thở rõ.
• Co kéo lồng ngực mạnh.
• Tím môi.
• Ngừng thở hoặc có khoảng ngừng thở.
• Khó đánh thức.
• Không bú hoặc không uống được.
• Đi tiểu ít rõ rệt.
• Co giật.
• Tình trạng xấu đi nhanh.

Đây là những dấu hiệu không nên tiếp tục theo dõi tại nhà.

Những trẻ nào có nguy cơ RSV nặng hơn?

Trẻ sơ sinh nhỏ tuổi

Trẻ càng nhỏ, đường thở càng hẹp và khả năng dự trữ hô hấp càng hạn chế.

Trẻ sinh non

Trẻ sinh non có thể có phổi chưa phát triển hoàn thiện như trẻ sinh đủ tháng.

Trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh

Một số bệnh tim khiến trẻ khó thích nghi hơn khi bị nhiễm trùng đường hô hấp.

Trẻ mắc bệnh phổi mạn tính

Trẻ có bệnh phổi nền có nguy cơ gặp khó khăn về hô hấp nhiều hơn.

Trẻ suy giảm miễn dịch

Hệ miễn dịch yếu có thể khiến cơ thể khó kiểm soát virus hơn.

RSV ở trẻ lớn có nguy hiểm không?

Ở nhiều trẻ lớn khỏe mạnh, RSV thường gây triệu chứng tương tự cảm lạnh.

Trẻ có thể:

• Sổ mũi.
• Ho.
• Đau họng.
• Sốt nhẹ.
• Mệt.

Phần lớn hồi phục tốt.

Tuy nhiên, trẻ có bệnh nền hoặc hen vẫn có thể có triệu chứng nặng hơn.

RSV ở người lớn có triệu chứng gì?

Người trưởng thành khỏe mạnh mắc RSV thường có:

• Sổ mũi.
• Ho.
• Đau họng.
• Hắt hơi.
• Đau đầu nhẹ.
• Có thể sốt.

Ở người cao tuổi hoặc người có bệnh tim, phổi, miễn dịch yếu, RSV có thể gây bệnh nặng hơn.

RSV bao lâu thì khỏi?

Thời gian hồi phục khác nhau ở từng trẻ.

Phần lớn trường hợp nhẹ có thể cải thiện trong khoảng một đến hai tuần.

Một số triệu chứng như ho có thể kéo dài lâu hơn.

Điều quan trọng là theo dõi xu hướng.

Nếu trẻ:

• Ăn uống tốt hơn.
• Thở dễ hơn.
• Ngủ tốt hơn.
• Tỉnh táo hơn.

thì thường là dấu hiệu hồi phục.

Nếu triệu chứng ngày càng nặng, nên đưa trẻ đi khám.

RSV có lây không?

Có.

RSV có thể lây nhanh giữa các thành viên trong gia đình và trẻ em ở:

• Nhà trẻ.
• Trường học.
• Khu vui chơi.
• Không gian đông người.

Trẻ nhỏ thường có thói quen chạm tay lên mặt và dùng chung đồ chơi nên virus dễ lan truyền.

Trẻ mắc RSV lây trong bao lâu?

Khả năng lây mạnh thường tập trung vào giai đoạn trẻ đang có triệu chứng.

Một số trẻ nhỏ hoặc người có miễn dịch yếu có thể đào thải virus lâu hơn.

Do đó, khi trẻ đang ho, sổ mũi hoặc sốt, nên hạn chế cho trẻ tiếp xúc gần với những trẻ khác, đặc biệt là trẻ sơ sinh.

Người lớn có thể lây RSV cho trẻ không?

Có.

Người lớn có thể nhiễm RSV nhưng chỉ có triệu chứng nhẹ nên đôi khi không nhận ra.

Nếu tiếp xúc gần với trẻ, virus vẫn có thể được truyền sang trẻ.

Vì vậy, người đang:

• Ho.
• Sổ mũi.
• Hắt hơi.

nên hạn chế ôm hôn trẻ sơ sinh và thực hiện vệ sinh tay cẩn thận.

RSV có lây qua đồ chơi không?

Có thể.

Dịch tiết chứa virus có thể dính lên:

• Đồ chơi.
• Tay nắm cửa.
• Mặt bàn.
• Các bề mặt thường xuyên chạm vào.

Trẻ cầm đồ vật rồi đưa tay lên mũi, miệng hoặc mắt có thể làm tăng nguy cơ nhiễm.

Vì vậy, vệ sinh đồ chơi là biện pháp phòng bệnh quan trọng.

Cách chăm sóc trẻ bị RSV tại nhà

Nếu trẻ có triệu chứng nhẹ và được bác sĩ hướng dẫn theo dõi tại nhà, cha mẹ có thể tập trung vào các biện pháp hỗ trợ.

Làm sạch mũi

Nghẹt mũi có thể khiến trẻ khó bú.

Có thể làm sạch mũi bằng phương pháp phù hợp trước:

• Khi bú.
• Trước khi ngủ.

Không nên hút mũi quá mạnh hoặc quá thường xuyên vì có thể làm niêm mạc bị kích ứng.

Cho trẻ uống đủ nước

Với trẻ lớn, nên khuyến khích uống nước thường xuyên.

Với trẻ nhỏ, tiếp tục cho bú theo khả năng.

Nếu trẻ mệt và không bú được nhiều một lần, có thể thử cho bú ít hơn nhưng nhiều lần hơn.

Cho trẻ nghỉ ngơi

Trẻ cần thời gian để cơ thể hồi phục.

Không nên ép trẻ vận động hoặc ăn quá nhiều khi đang mệt.

Giữ phòng thông thoáng

Phòng nên:

• Sạch.
• Không có khói thuốc.
• Thông thoáng.
• Nhiệt độ dễ chịu.

Không để điều hòa quá lạnh.

Theo dõi cách trẻ thở

Đây là một trong những việc quan trọng nhất.

Cha mẹ nên quan sát:

• Trẻ có thở nhanh không.
• Có co kéo ngực không.
• Có khò khè không.
• Có tím môi không.

Có nên tự dùng thuốc ho cho trẻ mắc RSV?

Không nên tự ý dùng thuốc ho, đặc biệt cho trẻ nhỏ.

Nhiều thuốc ho và thuốc cảm không phù hợp với trẻ ở một số độ tuổi.

Hơn nữa, thuốc giảm ho không điều trị trực tiếp virus RSV.

Nếu trẻ ho nhiều, nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng thuốc.

RSV có cần dùng kháng sinh không?

RSV là virus nên kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt RSV.

Không nên tự dùng kháng sinh khi trẻ:

• Ho.
• Sổ mũi.
• Khò khè.

Trong một số trường hợp, trẻ có thể đồng thời mắc nhiễm khuẩn khác. Khi đó bác sĩ sẽ đánh giá và quyết định có cần kháng sinh hay không.

RSV có thuốc đặc trị không?

Phần lớn trẻ mắc RSV được điều trị chủ yếu bằng chăm sóc hỗ trợ.

Mục tiêu là:

• Duy trì hô hấp.
• Đảm bảo trẻ không mất nước.
• Theo dõi biến chứng.

Trẻ nặng có thể cần điều trị tại bệnh viện để hỗ trợ hô hấp hoặc bù dịch.

Việc điều trị cụ thể phụ thuộc vào tình trạng từng trẻ.

Có nên xông cho trẻ bị RSV không?

Không nên tự xông bằng hơi nước nóng.

Hơi nước nóng có nguy cơ gây bỏng, đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Một số loại tinh dầu cũng có thể gây kích ứng đường hô hấp hoặc không phù hợp với trẻ.

Không nên tự ý dùng phương pháp xông để thay thế chăm sóc y tế.

Có nên vỗ rung long đờm cho trẻ RSV?

Không phải trẻ nào mắc RSV cũng cần vỗ rung.

Thực hiện không đúng kỹ thuật có thể không mang lại lợi ích và khiến trẻ khó chịu.

Nếu trẻ có nhiều đờm, cha mẹ nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên y tế xem có cần kỹ thuật hỗ trợ nào hay không.

Trẻ bị RSV nên ăn gì?

Nếu trẻ đã ăn dặm hoặc ăn thức ăn bình thường, có thể ưu tiên:

• Cháo.
• Súp.
• Trứng.
• Cá.
• Thịt mềm.
• Rau củ.
• Trái cây phù hợp.

Không cần ép trẻ ăn thật nhiều.

Ưu tiên quan trọng hơn là đảm bảo trẻ uống được nước và không bị mất nước.

Làm sao biết trẻ đang mất nước?

Cha mẹ nên chú ý các dấu hiệu như:

• Tiểu ít.
• Tã khô lâu hơn bình thường.
• Miệng khô.
• Khóc ít nước mắt.
• Trẻ mệt.
• Mắt trũng.

Ở trẻ nhỏ, mất nước có thể tiến triển nhanh nên cần được theo dõi sát.

Cách phòng RSV cho trẻ

Rửa tay thường xuyên

Người chăm sóc nên rửa tay:

• Trước khi bế trẻ.
• Trước khi cho trẻ ăn.
• Sau khi xì mũi hoặc ho.
• Sau khi đi từ bên ngoài về.

Hạn chế tiếp xúc với người đang bệnh

Nếu người thân đang ho hoặc sổ mũi, nên hạn chế tiếp xúc gần với trẻ sơ sinh.

Đặc biệt tránh:

• Hôn mặt trẻ.
• Hôn tay trẻ.
• Dùng chung đồ ăn.

Vệ sinh đồ chơi

Những đồ chơi trẻ thường:

• Cầm.
• Ngậm.
• Đưa lên miệng.

nên được vệ sinh thường xuyên.

Không hút thuốc gần trẻ

Khói thuốc có thể làm đường hô hấp của trẻ bị kích thích và tăng nguy cơ bệnh hô hấp nặng hơn.

Không nên hút thuốc:

• Trong nhà.
• Trong xe.
• Gần trẻ.

Tránh đưa trẻ nhỏ đến nơi quá đông khi đang có nhiều bệnh hô hấp

Với trẻ sơ sinh hoặc trẻ có nguy cơ cao, giảm tiếp xúc không cần thiết với nơi đông người có thể giúp hạn chế nguy cơ nhiễm virus.

Những sai lầm thường gặp khi trẻ bị RSV

Tự dùng kháng sinh

RSV là virus nên kháng sinh không điều trị trực tiếp bệnh.

Chờ trẻ tím tái mới đi khám

Không nên chờ đến giai đoạn quá nặng.

Thở nhanh, co kéo lồng ngực và bú kém đã là những dấu hiệu cần chú ý.

Chỉ quan tâm trẻ có sốt hay không

Trẻ RSV có thể khó thở mà không sốt cao.

Cách trẻ thở quan trọng hơn nhiệt độ trong nhiều trường hợp.

Ép trẻ ăn

Khi trẻ đang khó thở, ép ăn quá nhiều có thể khiến trẻ mệt hơn.

Nên chia nhỏ bữa.

Tự dùng tinh dầu hoặc phương pháp dân gian

Một số sản phẩm có thể gây kích ứng đường thở của trẻ.

Không nên tự sử dụng khi chưa biết rõ độ an toàn.

Câu hỏi thường gặp

RSV có phải cúm không?

Không.

RSV và cúm do các loại virus khác nhau gây ra.

Tuy nhiên, cả hai đều có thể gây triệu chứng đường hô hấp giống nhau.

RSV có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp nhẹ.

Tuy nhiên, RSV có thể nguy hiểm hơn ở trẻ sơ sinh, trẻ sinh non hoặc trẻ có bệnh nền.

Trẻ bị RSV có cần nhập viện không?

Không phải trẻ nào cũng cần nhập viện.

Trẻ có thể cần điều trị tại bệnh viện nếu:

• Khó thở.
• Thiếu oxy.
• Bú kém nghiêm trọng.
• Mất nước.
• Có yếu tố nguy cơ cao.

Trẻ bị RSV có bị lại không?

Có.

Nhiễm RSV không tạo miễn dịch suốt đời nên một người có thể nhiễm lại nhiều lần.

Những lần sau thường có thể nhẹ hơn, nhưng không phải lúc nào cũng vậy.

RSV và viêm phế quản có giống nhau không?

Không.

RSV là virus, còn viêm phế quản là tình trạng viêm đường thở.

Virus RSV có thể gây viêm ở nhiều vị trí khác nhau trong hệ hô hấp.

RSV nên khám khoa nào?

Với trẻ em, có thể khám chuyên khoa:

• Nhi.
• Hô hấp nhi nếu cần.

Nếu trẻ khó thở rõ, nên đến cơ sở y tế có khả năng xử trí cấp cứu.

Kết luận

RSV là virus đường hô hấp phổ biến, đặc biệt thường gặp ở trẻ nhỏ.

Phần lớn trường hợp chỉ gây các triệu chứng giống cảm lạnh như sổ mũi, nghẹt mũi, ho và sốt nhẹ. Tuy nhiên, một số trẻ có thể bị viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi với biểu hiện khò khè và khó thở.

Cha mẹ nên đặc biệt chú ý đến cách trẻ thở, khả năng bú và mức độ tỉnh táo, thay vì chỉ theo dõi nhiệt độ.

Nếu trẻ thở nhanh, co kéo lồng ngực, bú kém rõ, li bì hoặc tím môi, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế.

Giữ vệ sinh tay, hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh đường hô hấp, vệ sinh đồ chơi và tránh khói thuốc là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm RSV cho trẻ.