eGFR Là Gì? Cách Đọc Chỉ Số Đánh Giá Chức Năng Thận

eGFR là một trong những chỉ số quan trọng thường xuất hiện cùng creatinine trong xét nghiệm chức năng thận.

Nếu creatinine cho biết nồng độ một chất thải trong máu, thì eGFR giúp ước tính khả năng lọc của cầu thận. Nhìn chung, eGFR càng thấp thì khả năng lọc của thận càng suy giảm.

Tuy nhiên, một kết quả eGFR thấp chưa đủ để kết luận ngay rằng một người mắc bệnh thận mạn. Bác sĩ còn cần xem xét thời gian kéo dài, xét nghiệm nước tiểu, tuổi, bệnh nền và xu hướng thay đổi qua nhiều lần kiểm tra.

eGFR là gì?

eGFR là viết tắt của estimated Glomerular Filtration Rate, nghĩa là mức lọc cầu thận ước tính.

Chỉ số này phản ánh lượng máu mà các cầu thận có thể lọc trong một khoảng thời gian.

Kết quả eGFR thường được thể hiện bằng đơn vị:

mL/phút/1,73 m²

eGFR thường không được đo trực tiếp mà được tính toán dựa trên các yếu tố như:

• Creatinine máu.

• Tuổi.

• Giới tính.

• Một số yếu tố khác tùy công thức sử dụng.

Vì sao eGFR quan trọng?

Thận có nhiều chức năng như:

• Lọc chất thải khỏi máu.

• Điều hòa nước.

• Điều chỉnh điện giải.

• Tham gia kiểm soát huyết áp.

• Hỗ trợ cân bằng acid – base.

Khi chức năng lọc suy giảm, chất thải và dịch có thể tích tụ trong cơ thể.

eGFR giúp bác sĩ:

• Phát hiện chức năng thận suy giảm.

• Theo dõi bệnh thận.

• Phân loại mức độ bệnh thận mạn.

• Điều chỉnh một số loại thuốc.

• Đánh giá nguy cơ biến chứng.

eGFR bao nhiêu là bình thường?

Ở người trưởng thành trẻ và khỏe mạnh, eGFR thường từ khoảng:

90 mL/phút/1,73 m² trở lên.

Tuy nhiên, eGFR có xu hướng giảm dần theo tuổi.

Có thể tham khảo cách phân loại phổ biến:

Điều quan trọng là eGFR dưới 90 không đồng nghĩa chắc chắn mắc bệnh thận.

Ví dụ, người lớn tuổi khỏe mạnh có thể có eGFR thấp hơn người trẻ.

eGFR dưới 60 có đáng lo không?

eGFR dưới 60 là mức cần chú ý hơn.

Nếu eGFR dưới 60 kéo dài từ khoảng 3 tháng trở lên, tình trạng này có thể phù hợp với bệnh thận mạn nếu được xác nhận bằng đánh giá y tế.

Tuy nhiên, eGFR cũng có thể giảm tạm thời do:

• Mất nước.

• Nhiễm trùng.

• Một số loại thuốc.

• Tổn thương thận cấp.

• Tình trạng sức khỏe cấp tính.

Do đó, một lần eGFR thấp không nên được sử dụng để tự kết luận mắc bệnh thận mạn.

eGFR 60–89 có phải suy thận không?

Không nhất thiết.

Mức eGFR 60–89 được xem là giảm nhẹ.

Nếu người bệnh:

• Không có protein trong nước tiểu.

• Không có bất thường cấu trúc thận.

• Không có bệnh thận khác.

• eGFR ổn định.

thì chưa chắc được xem là bệnh thận mạn.

Ở người lớn tuổi, mức này có thể xuất hiện do sự suy giảm chức năng thận tự nhiên theo tuổi.

eGFR 45–59 có nguy hiểm không?

Mức này cho thấy chức năng lọc của thận đã giảm tương đối rõ.

Nếu kéo dài trên 3 tháng, có thể tương ứng với một giai đoạn của bệnh thận mạn.

Người bệnh nên được đánh giá thêm:

• Creatinine.

• Albumin niệu.

• Tổng phân tích nước tiểu.

• Huyết áp.

• Đường huyết.

• Các thuốc đang sử dụng.

Ở giai đoạn này, nhiều người vẫn chưa có triệu chứng rõ ràng.

eGFR 30–44 có đáng lo không?

Có.

Mức này thể hiện chức năng lọc của thận giảm ở mức vừa đến nặng.

Người bệnh có thể cần theo dõi sát hơn về:

• Huyết áp.

• Kali.

• Thiếu máu.

• Chuyển hóa xương.

• Thuốc đang sử dụng.

Việc kiểm soát các bệnh nền như tiểu đường và tăng huyết áp rất quan trọng để làm chậm tiến triển.

eGFR dưới 30 có nguy hiểm không?

Có.

eGFR dưới 30 cho thấy chức năng thận đã suy giảm đáng kể.

Người bệnh thường cần được bác sĩ chuyên khoa thận đánh giá và theo dõi.

Không nên tự:

• Dùng thuốc giảm đau kéo dài.

• Dùng thuốc nam không rõ nguồn gốc.

• Uống thực phẩm bổ sung tùy ý.

• Thay đổi lượng nước quá mức.

eGFR dưới 15 có phải chạy thận không?

eGFR dưới 15 cho thấy chức năng lọc của thận giảm rất nặng.

Tuy nhiên, quyết định có cần lọc máu hay chưa không chỉ dựa vào con số eGFR.

Bác sĩ còn xem xét:

• Triệu chứng.

• Kali máu.

• Tình trạng toan máu.

• Phù.

• Khó thở.

• Lượng nước tiểu.

• Các biến chứng khác.

Một số người có eGFR rất thấp nhưng chưa cần lọc máu ngay nếu tình trạng vẫn ổn định và chưa có chỉ định rõ.

eGFR và creatinine khác nhau như thế nào?

Hai chỉ số có liên quan chặt chẽ.

Creatinine

Là chất thải được tạo ra từ hoạt động của cơ bắp và được thận đào thải.

Khi thận lọc kém, creatinine thường tăng.

eGFR

Là chỉ số được ước tính dựa trên creatinine cùng các yếu tố khác.

Có thể hiểu đơn giản:

Creatinine tăng → eGFR thường giảm.

Tuy nhiên, mức độ thay đổi không hoàn toàn giống nhau ở mọi người.

Vì sao creatinine bình thường nhưng eGFR lại thấp?

Điều này có thể xảy ra.

Ở người:

• Lớn tuổi.

• Ít khối cơ.

• Thể trạng nhỏ.

creatinine có thể không tăng nhiều nhưng chức năng lọc của thận vẫn giảm.

Vì vậy, eGFR thường cung cấp thêm thông tin hữu ích hơn khi đánh giá thận.

Nguyên nhân làm eGFR giảm

Bệnh thận mạn

Các nguyên nhân thường gặp gồm:

• Tiểu đường.

• Tăng huyết áp.

• Viêm cầu thận.

• Một số bệnh thận di truyền.

Mất nước

Mất nước có thể làm giảm lượng máu đến thận, khiến creatinine tăng và eGFR giảm tạm thời.

Tổn thương thận cấp

Có thể xảy ra sau:

• Nhiễm trùng nặng.

• Mất máu.

• Tụt huyết áp.

• Một số thuốc.

• Tắc nghẽn đường tiểu.

Tắc nghẽn đường tiết niệu

Ví dụ:

• Sỏi.

• Phì đại tuyến tiền liệt.

• Một số khối u.

Nếu nước tiểu không thoát được, chức năng thận có thể suy giảm.

Một số loại thuốc

Một số thuốc có thể ảnh hưởng đến chức năng thận hoặc làm creatinine thay đổi.

Không nên tự ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ.

eGFR thấp có triệu chứng không?

Ở giai đoạn nhẹ, thường không có triệu chứng.

Khi chức năng thận giảm nhiều hơn, người bệnh có thể xuất hiện:

• Mệt mỏi.

• Phù chân.

• Phù quanh mắt.

• Tiểu ít hoặc thay đổi lượng nước tiểu.

• Chán ăn.

• Buồn nôn.

• Ngứa.

• Khó thở.

• Chuột rút.

Tuy nhiên, những triệu chứng này không đặc hiệu.

Một số người mắc bệnh thận khá lâu mà vẫn cảm thấy bình thường.

eGFR thấp có hồi phục được không?

Điều này phụ thuộc nguyên nhân.

Nếu eGFR giảm do:

• Mất nước.

• Một số thuốc.

• Tắc nghẽn được xử lý sớm.

• Tổn thương thận cấp có khả năng hồi phục.

thì chức năng thận có thể cải thiện.

Nếu do bệnh thận mạn đã tồn tại lâu, mục tiêu thường là:

• Làm chậm tiến triển.

• Bảo tồn chức năng còn lại.

• Giảm nguy cơ biến chứng.

eGFR có thể thay đổi giữa các lần xét nghiệm không?

Có.

eGFR có thể dao động do:

• Lượng nước trong cơ thể.

• Tình trạng bệnh cấp tính.

• Chế độ ăn.

• Hoạt động thể chất.

• Một số loại thuốc.

• Sai số sinh học và xét nghiệm.

Do đó, bác sĩ thường quan tâm đến xu hướng qua nhiều lần kiểm tra hơn là một con số đơn lẻ.

Tập gym có ảnh hưởng eGFR không?

Có thể gián tiếp.

Tập luyện rất nặng trước khi xét nghiệm có thể làm creatinine tăng tạm thời.

Vì eGFR được tính từ creatinine nên kết quả eGFR có thể thấp hơn thực tế.

Người tập thể hình thường xuyên hoặc có nhiều khối cơ nên thông báo cho bác sĩ khi đánh giá chức năng thận.

Uống creatine có ảnh hưởng eGFR không?

Có thể.

Creatine bổ sung có thể khiến creatinine máu thay đổi ở một số người.

Điều này có thể làm eGFR được tính từ creatinine thấp hơn.

Nếu đang sử dụng creatine, nên thông báo cho bác sĩ trước khi đánh giá kết quả.

eGFR thấp có nên uống nhiều nước không?

Không phải lúc nào cũng vậy.

Nếu giảm eGFR do mất nước, bổ sung đủ nước có thể có lợi.

Nhưng nếu người bệnh:

• Suy thận nặng.

• Suy tim.

• Phù nhiều.

thì uống quá nhiều nước có thể gây quá tải dịch.

Do đó, nguyên tắc không phải là “uống càng nhiều càng tốt” mà là uống lượng phù hợp với tình trạng sức khỏe.

Người có eGFR thấp nên ăn gì?

Chế độ ăn phụ thuộc vào mức độ suy giảm chức năng thận và xét nghiệm đi kèm.

Nguyên tắc thường được chú ý gồm:

Hạn chế muối

Ăn nhiều muối có thể làm:

• Tăng huyết áp.

• Giữ nước.

• Tăng phù.

Nên hạn chế:

• Thực phẩm chế biến sẵn.

• Đồ muối.

• Mì ăn liền.

• Nước chấm quá nhiều.

Protein cần phù hợp

Không nên tự ăn thật nhiều protein nhưng cũng không nên kiêng hoàn toàn.

Nhu cầu protein phụ thuộc vào giai đoạn bệnh thận và tình trạng dinh dưỡng.

Kali và phospho

Không phải người có eGFR thấp nào cũng phải hạn chế kali hoặc phospho.

Chỉ nên điều chỉnh nếu xét nghiệm cho thấy bất thường hoặc bác sĩ có chỉ định.

Làm sao bảo vệ chức năng thận?

Kiểm soát huyết áp

Tăng huyết áp vừa có thể gây bệnh thận vừa làm bệnh thận tiến triển nhanh hơn.

Kiểm soát đường huyết

Tiểu đường là một trong những nguyên nhân phổ biến gây bệnh thận mạn.

Duy trì đường huyết trong mục tiêu giúp giảm nguy cơ tổn thương thận.

Hạn chế muối

Giúp kiểm soát huyết áp và giảm giữ nước.

Không hút thuốc

Hút thuốc có thể làm tổn thương mạch máu và làm tăng nguy cơ tim mạch ở người bệnh thận.

Thận trọng với thuốc giảm đau

Một số thuốc chống viêm giảm đau có thể ảnh hưởng đến thận, đặc biệt khi:

• Dùng kéo dài.

• Mất nước.

• Đã có bệnh thận.

Không nên tự dùng thường xuyên.

Tránh thuốc và thảo dược không rõ nguồn gốc

Một số sản phẩm quảng cáo “bổ thận” có thể chứa thành phần gây độc cho thận.

Ai nên kiểm tra eGFR định kỳ?

Nên chú ý nếu có:

• Tiểu đường.

• Tăng huyết áp.

• Bệnh tim mạch.

• Tiền sử bệnh thận.

• Sỏi thận tái phát.

• Gia đình có bệnh thận.

• Tuổi cao.

Người đang dùng thuốc có khả năng ảnh hưởng chức năng thận cũng có thể cần theo dõi theo chỉ định.

eGFR thấp có phải kiêng vận động không?

Không nhất thiết.

Vận động phù hợp thường có lợi cho:

• Huyết áp.

• Tim mạch.

• Đường huyết.

• Cân nặng.

Tuy nhiên, mức độ vận động cần phù hợp với sức khỏe.

Người bệnh thận giai đoạn nặng hoặc có bệnh tim nên trao đổi với bác sĩ trước khi tập nặng.

Khi nào eGFR thấp cần đi khám?

Nên đi khám nếu:

• eGFR dưới 60.

• eGFR giảm dần qua các lần xét nghiệm.

• Creatinine tăng.

• Có protein hoặc máu trong nước tiểu.

• Có tiểu đường hoặc tăng huyết áp.

• Có phù hoặc thay đổi lượng nước tiểu.

Đặc biệt cần chú ý nếu eGFR giảm nhanh trong thời gian ngắn.

Dấu hiệu cần đi khám ngay

Nên đến cơ sở y tế sớm nếu có:

• Không tiểu hoặc tiểu rất ít.

• Khó thở.

• Phù tăng nhanh.

• Nôn nhiều.

• Lú lẫn.

• Mệt lả.

• Đau ngực.

• Nhịp tim bất thường.

Đây có thể là dấu hiệu chức năng thận suy giảm nghiêm trọng hoặc rối loạn điện giải.

Những sai lầm thường gặp khi đọc eGFR

eGFR dưới 90 là suy thận

Không đúng.

Cần xem tuổi và các dấu hiệu tổn thương thận khác.

Một lần eGFR thấp là bệnh thận mạn

Không đúng.

Bệnh thận mạn thường cần bất thường kéo dài ít nhất khoảng 3 tháng hoặc có bằng chứng tổn thương thận khác.

Uống càng nhiều nước thì eGFR càng tăng

Không đúng.

Lượng nước phù hợp phụ thuộc tình trạng từng người.

Chỉ xem eGFR mà bỏ qua nước tiểu

Albumin hoặc protein trong nước tiểu là thông tin rất quan trọng khi đánh giá bệnh thận.

eGFR thấp nghĩa là phải chạy thận

Không đúng.

Chỉ định lọc máu dựa trên nhiều yếu tố chứ không phải một con số duy nhất.

Câu hỏi thường gặp

eGFR 90 có tốt không?

Ở phần lớn người trưởng thành, eGFR từ 90 trở lên thường cho thấy khả năng lọc của thận tốt nếu không có dấu hiệu tổn thương thận khác.

eGFR 75 có phải suy thận không?

Không nhất thiết.

Mức này có thể gặp ở người lớn tuổi khỏe mạnh.

Cần đánh giá thêm xét nghiệm nước tiểu và các yếu tố nguy cơ.

eGFR 55 có nguy hiểm không?

Đây là mức giảm chức năng lọc cần được theo dõi.

Nếu kéo dài trên 3 tháng, có thể phù hợp với bệnh thận mạn.

eGFR 40 có nghiêm trọng không?

Đây là mức suy giảm chức năng thận tương đối rõ và nên được bác sĩ theo dõi.

eGFR 25 có phải chạy thận không?

Không nhất thiết.

eGFR 25 cho thấy chức năng thận giảm nặng nhưng thường chưa đồng nghĩa bắt buộc phải lọc máu.

eGFR có tăng trở lại được không?

Có thể nếu nguyên nhân gây giảm là tạm thời và có khả năng hồi phục.

Trong bệnh thận mạn, mục tiêu chính thường là ổn định và làm chậm quá trình suy giảm.

Kết luận

eGFR là chỉ số ước tính mức lọc cầu thận và là một trong những công cụ quan trọng nhất để đánh giá chức năng thận.

Nhìn chung:

• eGFR từ 90 trở lên: thường được xem là tốt nếu không có bất thường khác.

• eGFR 60–89: giảm nhẹ và cần đánh giá theo tuổi cũng như các yếu tố đi kèm.

• eGFR dưới 60: cần được theo dõi kỹ hơn.

• eGFR dưới 30: cho thấy chức năng thận suy giảm đáng kể.

• eGFR dưới 15: là mức suy giảm rất nặng, cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.

Không nên tự kết luận suy thận chỉ dựa trên một lần xét nghiệm. eGFR cần được đọc cùng creatinine, xét nghiệm nước tiểu, bệnh nền và xu hướng thay đổi theo thời gian.

Nếu eGFR giảm nhanh, kèm tiểu ít, phù, khó thở hoặc mệt nhiều, nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra sớm.