Cúm A Là Gì? Triệu Chứng, Đường Lây Và Cách Chăm Sóc Đúng Cách

Cúm A là một trong những bệnh nhiễm virus đường hô hấp phổ biến và có khả năng lây lan nhanh trong cộng đồng. Bệnh có thể gặp ở cả trẻ em lẫn người lớn, đặc biệt trong những giai đoạn thời tiết thay đổi hoặc khi cúm lưu hành mạnh.

Nhiều người thường nhầm cúm A với cảm lạnh thông thường vì cả hai đều có thể gây sốt, ho, đau họng và mệt mỏi. Tuy nhiên, cúm A thường khởi phát nhanh hơn, triệu chứng rõ rệt hơn và có thể gây biến chứng ở một số nhóm nguy cơ cao.

Hiểu rõ cúm A là gì, bệnh lây qua đường nào, các dấu hiệu thường gặp và cách chăm sóc phù hợp sẽ giúp người bệnh phục hồi tốt hơn đồng thời giảm nguy cơ lây nhiễm cho những người xung quanh.

Cúm A là gì?

Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm type A gây ra.

Virus cúm A có nhiều chủng khác nhau. Một số chủng có thể lưu hành theo mùa và gây ra các đợt cúm trong cộng đồng.

Virus có thể ảnh hưởng đến nhiều phần của hệ hô hấp như:

• Mũi.
• Họng.
• Khí quản.
• Phế quản.
• Phổi trong một số trường hợp nặng.

Cúm A có khả năng lây lan nhanh, đặc biệt ở những môi trường đông người như:

• Trường học.
• Văn phòng.
• Nhà máy.
• Ký túc xá.
• Phương tiện giao thông công cộng.
• Các sự kiện đông người.

Cúm A khác cảm lạnh thông thường như thế nào?

Cảm lạnh thường do nhiều loại virus khác nhau gây ra và đa số có triệu chứng tương đối nhẹ.

Người bị cảm lạnh thường gặp:

• Hắt hơi.
• Sổ mũi.
• Nghẹt mũi.
• Đau họng nhẹ.
• Ho nhẹ.
• Ít khi sốt cao.

Trong khi đó, cúm A thường có xu hướng khởi phát đột ngột hơn.

Người bệnh có thể xuất hiện:

• Sốt cao.
• Đau đầu.
• Đau nhức toàn thân.
• Mệt mỏi rõ rệt.
• Ho.
• Đau họng.
• Cảm giác kiệt sức.

Một điểm dễ nhận biết là người bị cúm thường cảm thấy mệt nhanh và rõ hơn so với cảm lạnh thông thường.

Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào triệu chứng để tự chẩn đoán chắc chắn.

Triệu chứng cúm A thường gặp

Biểu hiện của cúm A có thể khác nhau tùy từng người.

Một số người chỉ có triệu chứng nhẹ, trong khi những người khác có thể mệt nhiều trong vài ngày.

Sốt

Sốt là một trong những triệu chứng phổ biến nhất của cúm A.

Người bệnh có thể sốt nhẹ hoặc sốt cao, thường kèm theo:

• Rét run.
• Cảm giác lạnh.
• Đau nhức cơ thể.
• Mệt mỏi.

Tuy nhiên, không phải tất cả người mắc cúm A đều sốt.

Một số người cao tuổi hoặc người có hệ miễn dịch yếu có thể không xuất hiện sốt rõ rệt.

Ho

Ho là triệu chứng rất thường gặp.

Người bệnh có thể:

• Ho khan.
• Ho từng cơn.
• Cảm giác rát họng.
• Đau tức ngực khi ho nhiều.

Ho có thể kéo dài ngay cả khi sốt và đau nhức đã giảm.

Đau họng

Đau họng thường xuất hiện trong những ngày đầu của bệnh.

Người bệnh có thể cảm thấy:

• Khô họng.
• Rát họng.
• Đau khi nuốt.
• Khàn tiếng.

Đau đầu

Đau đầu do cúm A có thể khá rõ.

Một số người cảm thấy:

• Nặng đầu.
• Đau vùng trán.
• Đau quanh mắt.
• Khó tập trung.

Đau cơ và đau nhức toàn thân

Cúm A thường gây đau mỏi cơ thể rõ hơn cảm lạnh thông thường.

Người bệnh có thể:

• Đau lưng.
• Đau chân tay.
• Đau cơ.
• Cảm giác cơ thể rã rời.

Mệt mỏi

Mệt mỏi là một trong những biểu hiện khiến người bị cúm khó chịu nhất.

Người bệnh có thể:

• Thiếu năng lượng.
• Muốn ngủ nhiều.
• Khó tập trung.
• Không muốn vận động.

Ngay cả sau khi hết sốt, cảm giác mệt vẫn có thể kéo dài thêm vài ngày.

Nghẹt mũi và sổ mũi

Cúm A cũng có thể gây:

• Nghẹt mũi.
• Sổ mũi.
• Hắt hơi.

Tuy nhiên, các biểu hiện này thường không nổi bật bằng cảm lạnh thông thường.

Buồn nôn hoặc tiêu chảy

Một số người có thể xuất hiện triệu chứng tiêu hóa.

Đặc biệt ở trẻ em có thể gặp:

• Buồn nôn.
• Nôn.
• Đau bụng.
• Tiêu chảy.

Ở người lớn, các triệu chứng này thường ít phổ biến hơn.

Cúm A lây qua đường nào?

Cúm A là bệnh có khả năng lây lan nhanh.

Virus chủ yếu lây qua đường hô hấp.

Lây qua giọt bắn

Khi người bệnh:

• Ho.
• Hắt hơi.
• Nói chuyện.

các giọt dịch chứa virus có thể phát tán ra môi trường.

Người đứng gần có thể hít phải những giọt này và bị nhiễm.

Lây qua bàn tay và bề mặt

Người bệnh có thể ho hoặc hắt hơi vào tay, sau đó chạm vào:

• Tay nắm cửa.
• Điện thoại.
• Bàn.
• Công tắc.
• Đồ dùng chung.

Người khác chạm vào những bề mặt này rồi đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm virus.

Vì vậy, vệ sinh tay thường xuyên là một biện pháp quan trọng để phòng cúm.

Lây khi tiếp xúc gần

Nguy cơ lây nhiễm cao hơn nếu:

• Sống cùng người bệnh.
• Chăm sóc người bệnh.
• Làm việc trong không gian kín.
• Ở gần người bệnh trong thời gian dài.

Cúm A có lây trước khi có triệu chứng không?

Có thể.

Một người nhiễm virus cúm có thể có khả năng lây cho người khác trước khi nhận ra mình đang bị bệnh.

Đây là một trong những lý do cúm có thể lan nhanh trong:

• Gia đình.
• Trường học.
• Văn phòng.
• Khu tập thể.

Nguy cơ lây thường cao hơn trong những ngày đầu của bệnh khi người bệnh ho và hắt hơi nhiều.

Cúm A ủ bệnh bao lâu?

Sau khi tiếp xúc với virus cúm A, triệu chứng thường không xuất hiện ngay.

Thời gian ủ bệnh thường tương đối ngắn.

Sau đó, các biểu hiện có thể khởi phát khá nhanh như:

• Sốt.
• Ho.
• Đau họng.
• Đau đầu.
• Đau nhức.
• Mệt mỏi.

Vì thời gian ủ bệnh ngắn nên cúm A có thể lan nhanh trong cộng đồng.

Cúm A bao lâu thì khỏi?

Ở người khỏe mạnh, cúm A thường cải thiện sau vài ngày và phần lớn có thể hồi phục sau khoảng một tuần.

Các triệu chứng như:

• Sốt.
• Đau đầu.
• Đau nhức cơ thể.

thường giảm trước.

Trong khi đó:

• Ho.
• Mệt mỏi.
• Thiếu sức lực.

có thể kéo dài lâu hơn.

Thời gian hồi phục còn phụ thuộc vào:

• Tuổi.
• Tình trạng sức khỏe.
• Hệ miễn dịch.
• Bệnh nền.
• Mức độ nhiễm bệnh.
• Chế độ nghỉ ngơi.

Nếu triệu chứng kéo dài hoặc trở nên nặng hơn, người bệnh nên đi khám.

Cúm A có nguy hiểm không?

Phần lớn người khỏe mạnh có thể hồi phục tốt sau khi mắc cúm A.

Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể gây biến chứng trong một số trường hợp.

Các biến chứng có thể bao gồm:

• Viêm phổi.
• Viêm phế quản.
• Viêm xoang.
• Viêm tai giữa.
• Làm nặng bệnh hen.
• Làm nặng bệnh tim hoặc phổi mạn tính.

Do đó, không nên xem cúm A chỉ là một bệnh cảm thông thường ở tất cả mọi người.

Những ai có nguy cơ mắc cúm A nặng hơn?

Một số nhóm có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn.

Bao gồm:

• Trẻ nhỏ.
• Người cao tuổi.
• Phụ nữ mang thai.
• Người có bệnh tim mạch.
• Người mắc hen.
• Người có bệnh phổi mạn tính.
• Người mắc bệnh thận.
• Người có bệnh chuyển hóa.
• Người suy giảm miễn dịch.
• Người có nhiều bệnh nền.

Những người thuộc nhóm này nên được theo dõi kỹ hơn khi xuất hiện triệu chứng cúm.

Cách chăm sóc người bị cúm A tại nhà

Nếu triệu chứng nhẹ và người bệnh được hướng dẫn theo dõi tại nhà, việc chăm sóc đúng cách có thể giúp cơ thể hồi phục tốt hơn.

Nghỉ ngơi đầy đủ

Người bệnh nên:

• Ngủ đủ giấc.
• Hạn chế làm việc nặng.
• Không tập thể thao cường độ cao.
• Tránh thức khuya.

Cơ thể cần thời gian và năng lượng để chống lại virus.

Uống đủ nước

Sốt có thể khiến cơ thể mất nước.

Nên uống nước thành nhiều lần trong ngày.

Có thể sử dụng:

• Nước lọc.
• Nước ấm.
• Canh.
• Súp.
• Dung dịch bù nước khi phù hợp.

Nếu cơ thể bị mất nước, người bệnh có thể cảm thấy:

• Khô miệng.
• Chóng mặt.
• Mệt hơn.
• Tiểu ít.
• Nước tiểu sẫm màu.

Ăn uống đủ chất

Người bệnh thường chán ăn nhưng vẫn cần bổ sung dinh dưỡng.

Có thể ưu tiên:

• Cháo.
• Súp.
• Trứng.
• Cá.
• Thịt nạc.
• Rau xanh.
• Trái cây.
• Sữa nếu phù hợp.

Không cần ép ăn quá nhiều trong một lần.

Có thể chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày.

Giữ phòng thông thoáng

Không gian của người bệnh nên:

• Sạch sẽ.
• Thông thoáng.
• Có không khí lưu thông.

Hạn chế để phòng quá kín hoặc quá bí.

Theo dõi triệu chứng

Nên chú ý:

• Nhiệt độ.
• Tình trạng ho.
• Nhịp thở.
• Khả năng ăn uống.
• Mức độ tỉnh táo.
• Đau ngực.
• Khó thở.

Nếu triệu chứng xấu đi, nên đi khám.

Bị cúm A nên ăn gì?

Không có loại thực phẩm nào có thể chữa khỏi cúm A ngay lập tức.

Tuy nhiên, chế độ dinh dưỡng phù hợp giúp cơ thể duy trì năng lượng trong quá trình hồi phục.

Thực phẩm giàu protein

Có thể bổ sung:

• Trứng.
• Cá.
• Thịt nạc.
• Sữa.
• Đậu phụ.
• Các loại đậu.

Protein giúp duy trì cơ bắp và hỗ trợ hoạt động bình thường của cơ thể.

Rau và trái cây

Nên đa dạng các loại rau củ và trái cây như:

• Cam.
• Quýt.
• Bưởi.
• Ổi.
• Rau xanh.
• Cà rốt.
• Bí đỏ.

Không cần tập trung quá mức vào một loại thực phẩm duy nhất.

Thức ăn mềm

Nếu đau họng hoặc khó ăn, nên ưu tiên:

• Cháo.
• Súp.
• Canh.
• Khoai nghiền.
• Thức ăn mềm, dễ nuốt.

Cúm A nên kiêng gì?

Không cần kiêng khem quá mức.

Tuy nhiên, người bệnh nên hạn chế:

• Rượu bia.
• Thuốc lá.
• Thức ăn nhiều dầu mỡ.
• Thực phẩm khó tiêu.
• Thức uống có thể làm cơ thể mất nước.
• Thức khuya.

Không nên cố tập luyện nặng khi cơ thể vẫn còn sốt hoặc mệt.

Bị cúm A có cần uống kháng sinh không?

Không nên tự ý sử dụng kháng sinh.

Cúm A do virus gây ra, trong khi kháng sinh chủ yếu được sử dụng để điều trị nhiễm khuẩn.

Vì vậy, kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt trực tiếp virus cúm A.

Một số người có thể xuất hiện bội nhiễm vi khuẩn sau cúm. Khi đó, bác sĩ sẽ đánh giá và quyết định có cần sử dụng kháng sinh hay không.

Tự dùng kháng sinh không đúng chỉ định có thể:

• Gây tác dụng phụ.
• Tăng nguy cơ kháng kháng sinh.
• Làm che lấp triệu chứng.

Cúm A có thuốc điều trị không?

Một số loại thuốc kháng virus có thể được sử dụng trong điều trị cúm.

Tuy nhiên, không phải tất cả người mắc cúm A đều cần dùng thuốc kháng virus.

Việc sử dụng thuốc phụ thuộc vào:

• Tuổi.
• Mức độ bệnh.
• Thời gian bắt đầu triệu chứng.
• Bệnh nền.
• Nguy cơ biến chứng.

Người bệnh không nên tự ý mua thuốc kháng virus để dùng nếu chưa được hướng dẫn phù hợp.

Bị cúm A có dùng thuốc hạ sốt được không?

Người bệnh có thể cần thuốc hạ sốt khi nhiệt độ cao hoặc cảm thấy quá khó chịu.

Paracetamol là loại thuốc thường được sử dụng trong nhiều trường hợp.

Tuy nhiên cần:

• Dùng đúng liều.
• Không uống quá liều.
• Kiểm tra thành phần thuốc cảm đang sử dụng.

Nhiều loại thuốc cảm cúm tổng hợp đã có sẵn paracetamol.

Nếu tiếp tục uống thêm paracetamol riêng mà không kiểm tra thành phần, người bệnh có thể vô tình sử dụng quá liều.

Với trẻ em, liều thuốc cần được tính phù hợp theo cân nặng.

Cách hạn chế lây cúm A cho người khác

Đeo khẩu trang

Người bệnh nên đeo khẩu trang khi cần tiếp xúc gần với người khác.

Điều này giúp giảm phát tán giọt bắn khi:

• Ho.
• Hắt hơi.
• Nói chuyện.

Che miệng khi ho hoặc hắt hơi

Nên sử dụng:

• Khăn giấy.
• Mặt trong khuỷu tay.

Khăn giấy sau khi sử dụng nên được bỏ đúng nơi và rửa tay.

Rửa tay thường xuyên

Đặc biệt sau khi:

• Ho.
• Hắt hơi.
• Xì mũi.
• Chạm vào dịch tiết đường hô hấp.

Không dùng chung vật dụng cá nhân

Nên hạn chế dùng chung:

• Khăn mặt.
• Cốc uống nước.
• Bàn chải.
• Đồ dùng cá nhân.

Hạn chế đến nơi đông người

Nếu đang sốt hoặc có triệu chứng cúm rõ, người bệnh nên hạn chế đi:

• Trường học.
• Nơi làm việc.
• Sự kiện đông người.

Điều này vừa giúp cơ thể nghỉ ngơi vừa hạn chế lây bệnh.

Khi nào cúm A cần đi khám?

Nên đi khám nếu:

• Sốt cao kéo dài.
• Ho ngày càng nặng.
• Mệt nhiều.
• Không ăn uống được.
• Triệu chứng không cải thiện.
• Người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao.

Ngoài ra, cần đi khám sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường về hô hấp hoặc ý thức.

Dấu hiệu nguy hiểm cần đến cơ sở y tế

Không nên tiếp tục tự theo dõi tại nhà nếu người bệnh xuất hiện:

• Khó thở.
• Thở nhanh.
• Đau ngực.
• Tím môi.
• Lừ đừ.
• Khó đánh thức.
• Co giật.
• Không uống được nước.
• Đi tiểu rất ít.
• Mất nước rõ.
• Sốt đã giảm rồi quay trở lại kèm tình trạng nặng hơn.
• Ho nặng dần.
• Sức khỏe xấu đi nhanh.

Đặc biệt cần thận trọng ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.

Cúm A ở trẻ em có gì cần lưu ý?

Trẻ mắc cúm A có thể xuất hiện:

• Sốt.
• Ho.
• Chảy mũi.
• Mệt mỏi.
• Quấy khóc.
• Bỏ ăn.
• Nôn.
• Tiêu chảy.

Cha mẹ cần theo dõi:

• Khả năng uống nước.
• Khả năng ăn.
• Số lần đi tiểu.
• Nhịp thở.
• Mức độ tỉnh táo.

Nếu trẻ có dấu hiệu:

• Khó thở.
• Li bì.
• Co giật.
• Bỏ uống.
• Tím tái.
• Tình trạng xấu đi nhanh.

cần đưa trẻ đến cơ sở y tế.

Cúm A ở phụ nữ mang thai có nguy hiểm không?

Phụ nữ mang thai là nhóm cần thận trọng khi mắc cúm.

Nếu đang mang thai và xuất hiện:

• Sốt.
• Ho.
• Đau họng.
• Đau nhức cơ thể.
• Mệt nhiều.

nên trao đổi với nhân viên y tế để được hướng dẫn.

Không nên tự ý sử dụng thuốc nếu chưa biết thuốc có phù hợp trong thai kỳ hay không.

Cách phòng ngừa cúm A

Rửa tay thường xuyên

Nên rửa tay bằng xà phòng:

• Trước khi ăn.
• Sau khi ho hoặc hắt hơi.
• Sau khi đi từ nơi công cộng về.
• Sau khi chăm sóc người bệnh.

Tránh đưa tay lên mặt

Virus có thể xâm nhập qua:

• Mắt.
• Mũi.
• Miệng.

Hạn chế chạm tay lên mặt khi chưa rửa tay.

Giữ không gian thông thoáng

Không gian kín, đông người và ít thông khí có thể làm tăng nguy cơ lây bệnh.

Nên mở cửa hoặc tăng thông gió khi điều kiện cho phép.

Hạn chế tiếp xúc gần với người đang bệnh

Nếu người thân đang bị cúm, nên hạn chế tiếp xúc quá gần khi không cần thiết.

Tiêm vaccine cúm

Tiêm vaccine cúm là một trong những biện pháp giúp phòng bệnh và giảm nguy cơ bệnh nặng ở nhiều đối tượng.

Việc tiêm vaccine nên được thực hiện theo hướng dẫn phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

Những sai lầm thường gặp khi bị cúm A

Tự ý dùng kháng sinh

Cúm A do virus gây ra nên kháng sinh không phải thuốc điều trị trực tiếp bệnh.

Uống nhiều loại thuốc cảm cùng lúc

Các thuốc cảm khác nhau có thể chứa cùng hoạt chất.

Điều này làm tăng nguy cơ dùng thuốc quá liều.

Vẫn đi học hoặc đi làm khi đang sốt

Điều này làm tăng nguy cơ lây bệnh cho người khác và khiến cơ thể có ít thời gian nghỉ ngơi.

Nghĩ hết sốt là đã khỏi hoàn toàn

Sau khi hết sốt, người bệnh vẫn có thể còn:

• Ho.
• Mệt.
• Yếu sức.

Nên quay lại các hoạt động bình thường từ từ.

Chủ quan khi khó thở

Khó thở hoặc đau ngực là những dấu hiệu cần được đánh giá y tế.

Không nên chờ triệu chứng tự hết nếu tình trạng đang trở nên nghiêm trọng hơn.

Câu hỏi thường gặp về cúm A

Cúm A có tự khỏi không?

Nhiều người khỏe mạnh có thể tự hồi phục sau một thời gian nghỉ ngơi và chăm sóc phù hợp.

Tuy nhiên, người có nguy cơ cao hoặc có triệu chứng nặng cần được bác sĩ đánh giá.

Cúm A có lây không?

Có.

Cúm A có thể lây nhanh qua đường hô hấp và tiếp xúc với dịch tiết chứa virus.

Cúm A bao lâu thì hết?

Phần lớn triệu chứng cấp tính có xu hướng cải thiện sau vài ngày đến khoảng một tuần.

Ho và mệt có thể kéo dài lâu hơn.

Cúm A có phải COVID-19 không?

Không.

Cúm A và COVID-19 do các loại virus khác nhau gây ra.

Tuy nhiên, cả hai đều có thể gây:

• Sốt.
• Ho.
• Đau họng.
• Mệt mỏi.

Do đó, đôi khi khó phân biệt chỉ dựa vào triệu chứng.

Bị cúm A rồi có bị lại không?

Có thể.

Virus cúm có nhiều chủng và khả năng miễn dịch sau khi mắc bệnh không bảo vệ tuyệt đối trước mọi chủng khác.

Cúm A có cần cách ly không?

Người mắc cúm nên hạn chế tiếp xúc gần với người khác khi còn triệu chứng rõ rệt, đặc biệt trong những ngày đầu.

Mục tiêu là giảm nguy cơ lây nhiễm cho gia đình và cộng đồng.

Kết luận

Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm type A gây ra và có khả năng lây lan nhanh trong cộng đồng.

Các triệu chứng cúm A thường gặp gồm sốt, ho, đau họng, đau đầu, đau nhức cơ thể và mệt mỏi.

Phần lớn người khỏe mạnh có thể hồi phục sau một thời gian nghỉ ngơi và chăm sóc phù hợp. Tuy nhiên, trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn.

Khi mắc cúm A, người bệnh nên nghỉ ngơi, uống đủ nước, ăn uống phù hợp, hạn chế tiếp xúc với người khác và theo dõi sát tình trạng sức khỏe.

Nếu xuất hiện khó thở, đau ngực, lừ đừ, mất nước hoặc tình trạng xấu đi nhanh, nên đến cơ sở y tế để được đánh giá.